لڏپڻ، سياسست ۽ سنڌي هندو قوم

لڏپڻ، سياسست ۽ سنڌي هندو قوم

اتهاس ۽ ان تي دارومدار رکندڙ قوميپرستي ، سنڌي هندو برادري تي ڪڏهن به ڪو گهوري اسر ڪين ڪيو  آهي نه ئي سنڌين اتهاس کي ياد ڪرڻ يا ان مان ڪا سِک سکڻ جي ڪا ضرورت ئي محسوس ڪئي آهي. پنهنجي وڃايل وراست کان  پري ٿيئ سنڌ جي هندو برادري پڇاڙيءَ جي 1300 سالن ۾ رڳو پنهنجي پاڻ کي زنداه رکڻ ۾ ئي هڪ وڏي قرامت پئي سمجھي آهي. اهو ئي سبب آهي جي ماهاراجا ڏاهرسين بعد اسين ايڙهي ڪا شخشيت توڙي سوچ ڪين پيدا ڪري سگھيان آهيون جيڪا سنڌي هندن جي وڃايل وراست کي ٻهر حاصل ڪرڻ نسبت جاکڙي لاءِ تيار ڪري سگھي.

انگريزن جي سنڌ فتح کان اول سنڌ ۾ هندن جي حالت بابت لکندي مشهو سنڌي ليکڪ شري لعل سنگھ هجاري سنگھ اڄواڻي موجب “ جيتوڻيڪ انگريزن جي حڪومت هڪ پرڏيهي اڻ سنڌي رياست هئي پر ائين هوندي  به هندن لاءِ اها حڪومت بيڊپ زندگي گارڻ جي راهه کولي. جيتوڻيڪ انگريزءِ پڻ پرڏيهي هئا پر هندن کي هزارن سالن جي غلامي ۽ ظلمن کان نِجات ملي” (هوالو“ ڊ هسٽري آف سنڌي لٽريچر”، ساهتيه اڪادمي نئي دلي) اهي ڳالهئون ان جون شاهد آهن ته مهاراجا ڏاهن ۽ انگريزن لائين واري ارصو سنڌي هندن لاءِ نهايت ڏکن وارو رهيو آهي.

بدقسمتيءَ سان سنڌ جي هندو برادري انگريزن جي ڏنهن ۾ به ساماجڪ توڙي سياسسي ريت اڀري اچڻ جي باوجود ايڙهي حالتون جي مارفت ڪا به ايڙي سياسي سڄاڳتا ڪين اڻي سگھي جنهن سان پنهنجو ٿوڙي ايندڙ نثل جو وجود ڪنهن ريت سوگھو ڪري سگھجي.

ورهاڱي مهل سنڌ ۾ هندو بريادري سنڌ جي موُل آبادي جي 35 سيڪڙو هئي. اها به هرو ڀرو ڪا ننڊي آبادي نه ٿيندي آهي ساڻ ساڻ اها به ڳاله ممڪن ناهي ته انگريزن هندن جي مستقبل بابت تنهن مهل جي ڪانگريسي هندو اڳواڻن سان ڪو راطبو نه ڪيو هجي يا هندن رايو ڄاڻڻ جي ڪوشش نه ڪئي هجي. اهو ڪيئن ممڪن آهي ته جيڪا برادري سنڌ ۾ ايتري اڀري آئي هجي نوڪرشاهي، ڌنڌي يا تعليم ۾ تن کي مظر انداز ڪري انگريزءَ رڳو سنڌ اسلمبلي ۾ گھڻائي ۾ رهندڙ سنڌي مسلمانن کي اهميت ڏني هجي.

  اتهاس گواه آهي ته اها بلڪل پڪ هئي ته هندستان جي مسلمانن پاران لڏپڻ ٿيندي. لڏپڻ ٿيئڻ جي ڊپ  نه رڳو  مولانا ابوڪلام آزاد ذاهر ڪيو هو پر ان کان به وڏي ڳاله نه جنهن ريت  تنهن مهل جي ڪديوار سنڌي اڳوان جي ايم سيد ۽ پير مهمد راشدي بهارن کي سنڌ لڏڻ جي آڇ ڏني. انگريزن بعد ڇا ٿيئڻو آهي. هندن جو اڀري اچڻ ايترو ته کين  ستايو هو ڪنهن ڌاري قوم اڳيان پنهنجن جي ٻيڙي ٻوڙي لاءِ تيار هئا. ڇا اهي سڀ ڪافي ڪين هو جي انگريزن جي موٽي وڃڻ بعد سنڌ ۾ هندن جي حالت ڪيڙهي ٿيئڻي آهي  !!!

سوال اهو به ٿو اچي ته اها ڪيڙهي سوچ هئي جنهن  تهت اهو  سمجھيو ويو هو ته ڪيئن اتر هندستان جا مسلمانن پاڪستان جي نالي تي پنهنجي هندو ڀائرن سان وير پائڻ جي باوجود لڏپڻ نه ڪندا ؟؟ جيڪي لڏپڻ نه به ٿئي ها ته سنڌي ۾ مسلم ليڳي اغوان جن پنهنجي سياست ٿوڙي پاڪستان جي قيام ۾ ان لاءِ شامل ٿيا هئا جي هندن جي ملڪتيون فٻائينداسين سي  سگھ ۾ اچڻ بعد ماٺ ٿي ويندا!!!. ڇا هندو اڳوانن کي وسري ويو هو ته ڪيئن سنڌ جو بمبئي پريڊينسي يا وري مسجد منزل گاه جا مسئلا ڪيئن سنڌي مسئلا اماڪل مسلم مسئلا ٿي پيا ها.!!! ته ڇا هندو اڳوانن کان وسري ويو هو ته ڪيئن سنڌ جا مسلم اڳوان الاهه بخش جي ڪڏ پيا ۽ سندن ماٺ تڏهن ڪئي جيستان الاهه بخش شهد نه ڪيو ويو. اسين هندو نه ته الاهه بخش ۽ نه ئي ڀڳت ڪنور رام جي شهادت کي صحيح ريت سمجھڻ ۾ قاميان ٿياسين ۽ نه ئي ان جي جڙ تي پهچي سگھياسين.

الاهه بخش جي حڪومت هندن جي مدد سان ڊهي. جي ايم سيد، پير مهمد راشدي، ايوب کرو، ابدل ماجد سنڌي وغيراه ته الاهه بخش جي ڪڏ هئا ئي پر هندو اڳوانن تڪڙ ۽ غلط سياسي سوچ تهت پنهنجي ئي پيرن تي ڪلهاڙي وڃي هنئين پنهنجي ئي دشمم جا هٿ هاٿئون سوگھا ڪيا. ڇا اسين هندو سنڌي ڪڏهن به پڇاڙيءَ جي 80 سالن ۾ ڪڏهن به  پنهنجي ان غلطيون کان ڪا سيک وٺڻ جي ضرورت به محسوس ڪئي آهي ؟ اسان سان جيڪو به 1947 کان ٿيندو اچي پيو ڇا ان جا سبب ڇا  اسانجون غلطيو ناهن ؟ ۽ جڏهن مهاجرءَ اسانجي درن تي اچي بيٺا ته بس اسين ڀڄڻ ۾ به وڏو سوڀ سمجھيو. پڇاڙيءَ جي ٽن ڏهاڪن کان سنڌ مان لڏي ايندڙ هندن کي هندستان ۾ وسڻ ۾ مدد ڪندڙ هندو سنگھ سوڍا ان مسئلي نسبت ڳالهائندي چيو “ سائين جيڪر جيرامداس دولترام جيڙهن سياستدانن جا وارث لڏن ها ته به سمجھي سجھبو هو پر هو ته پاڻ به لڏي ويا!! جڏهن کين پاڻ ئي لڏڻو هو ته اها سندس ڪيڙو سوچ هئي جنهن تهت هون اهو چيو هو ته هندو ورهاڱي بعد سنڌ ۾ رهي سگھندا!!!”

ڳاله رڳو سياستدانن جي ناهي. جان کان ورهاڱو ٿيو آهي تان کان سنڌي ليکڪ سنڌ ايندا رهيا آهن. ايڙهي ڳاله ناهي جي هندستان جي سنڌي ليکڪن کي سنڌ ۾ هندن تي ٿيندڙ ظلمن جي ڪا به ڄاڻ ناهي پر ان جي باوجود هنن لکڻ ته پري ان مسئلي بابت ڳالهائڻ لاءِ تيار نه ٿيندا آهن. !!!

مان جڏهن سنڌ ۾ هندن تي ٿيندڙ ظلمن ۽ خاص ڪري رنڪل، آشا لتا تي ٿيندڙ ظلمن بابت هندستان جي سنڌ ڪوٺائينڊر گانڌيڌام ۾ اڏايل انڊين انسٽيوٽ آف سنڌولاجي جي ڊائيريڪٽر شري لکمي کلاڻي سان ڳالهيايو ته سندن چوڻ هو ته “ابا اسين جيڪي  سنڌ مان 47 ۾ لڏپڻ ڪئي ۽ ڪنهن وڏي نڪسان کان سواءِ نڪري سگھياسين، اها به ڪا معمولي ڳاله ناهي. جيڪي تنهن مهل جي سنڌي مسلمانن تي ويساءُ ڪيون ها ته پڪ سان اسان کي به اهي ئي ڏنهن ڏسڻا پون ها جيڪي هينئر هندو سنڌ ۾ پيا ڏسن” هنن اڳتي اهو پڻ چيو ته “شڪارپور ۾ مونسان ايڙها جام هندو واڻيا گڏيا جيڪي پنهنجا ڌنڌا ڌاڙي اڌ اگھ تي بي وڪڻي هندستان لڏڻ جي ماندا هئا. پر ڀوتارن کين اهو ڪنهن کي ڪرڻ نه پئي ڏنو. ڪو مسلمانن سندن ملڪتيون کريد ڪرڻ لاءِ ۽ ڀوتارن سان وير پائڻ لاءِ تيار ئي ناهي !!! وڏيرن يا ڀڳتارن کي  خبر آهي ته هندو ته ٽڪي ۾ نيٺ پنهنجون ڌنڌا وڪڻي ويندا” بدقسمتي سنڌين جي اها رهي آهي ته ليکڪن ڪڏهن به اڙهيون ڳالئون به ڪٿي بيان ڪيون.

اجيب جيڙهي ڳاله ته اها آهي جي جن سنڌ ۾ رهي سٺو به سي به رڳو ان نسبت اشارن تائين پاڻ کي محدود رکو . سنڌي ڪوي شري هري دلگير 1965 ڌاري سنڌ مان لڏي گانڌيڌام وسيو. پنهنجي آتم ڪهاڻي ۾ لکي ٿو ته سنڌ ۾ پاڪستان جي وجود ۾ اچڻ بيد امالڪ حآلتون بلدلڻ لڳيو جنهن جو فائدو عام مسلمانن پڻ پئي ورتو. ڪوي دلگير اهو به لکيو ته هو ته اڳواٽ ئي لڏڻ پئي چاهيو ته سندس ماڻس ۽ پڻس جي ايئن ڪندي دل ڪين هئي سو سندن گزاري وڃڻ بعد ئي هو لڏي هندستان آيو. 

هندستان جي سنڌي ليکڪن ايئن ته ورهاڱي بابت جام لکيو پر جيستائين سنڌ ۾ هندو جي خاص ڪري 1954 بعد (جڏهن سرهديون بند ٿيون) جي ڳاله آهي ته هو سڀ حالتون سان واقيف هوندي به ماٺ ئي رههڻ سياڻپ سمجھي. اڄ به جڏهن سنڌ جو عام هندو ۽ ڪي قوميپرست تنظميو رستن تي ايتجاج پيڪ ڪن تڏهن به نه سندس نڙيءَ مان ڪجه اڪِري ۽ نه ئي سندن لکڻي ءَ مان.!!!! اهو سڀ ان جي باوجود جي سنڌ ۾ جتي پاڪستان جا 95 سيڪڙو هندو ٿا رهن ۽ وڏي ڳاله نه اها جي پاڪستان ۾ بچيل هندو وڌ ۾ وڌ سنڌي هندو ئي آهن.

سنڌ جي سنڌي مسلمانن جي جيڪر ڳاله ڪجي ته سندن رايا به گھٽ وائيڙو ڪندڙ ناهي. ڪو ٿو چوي ته سائين هندن ته ٿيندا ئي ڊڪڻا آهن سو ڪنهن به بدماش سان پُڄڻ کان بدر هو  لڏپڻ ٿا ڪن، ته ڪي وري چوي ته کين اڻ سنڌي هندن سان سڱ ڪرڻو آهي سو پيا لڏن، ڪن کي ته هندن جا ڏک ٻُڌي امالڪ پنهنجا ڏک ٿا امالڪ سارن، وري ڪو ٿو ڇوي ته هندو لڏندا ته سنڌي سنڌ ۾ ئي ٿوڙائي وارا ٿي پوندا يا ڪي وري چون ته هند لڏندا ته مارڪيٽ ۾ سنڌين جو زور گھٽبو. ڪي وري جزباتي ٿي چون ته هندو ڌرتي ماءُ کي ڪيئن ڌوڪو ٿا ڏئي سگھن وري وڏيرن ۽ ڀوتارن جا پنهنجا پنهنجا سُرءَ ته ايڙها ننڌڪا ڀيل يا ميگھوار ملن ڪٿئون !!!! مطلب ته سڀن کي پنهنجي پنهنجي مطلب جو ڳالهائڻو آهي ڀلي هندن جو ڪو به مسئلو ڀلي ان سان ٿئي نه ٿئي!!!

سنڌ ۾ هندو ڪيئن ٿا رهن ان جو هڪ نظارو سنڌ جي تازو لڏي آيل هڪ ڀيل قوم جي سماج سيوڪ سک رام (نالي مٽيل) ڏنو. هو جيڪو به چيو سو ڪجه ايئن آهي “ ادا سنڌ ۾ هندو ٿي رهڻ هڪ وڏو ظلم ڪري ليکيو ويندو آهي. ڌارمڪ آزادي نالي جي ڪا به شءِ ته آهي ئي ڪانه. اسين ته گيتا جو پاٺ به ڳُجھو ٿي ڪيو ته متان ڪنهن مسلمان کي ان جو جو ڇِڊرو به  نه پوي نه ته اچي مٿي ٿي ٿا بيهن. چوندا آهن ته “هاڻي بند ڪيو اهو رن جو گيتا پاٺ”!!!. نيانيون جي اعوا ٿيئن جي خوف سبب ته اسين اڳي ئي کين  ڳوٺ جي اسڪولن ۾ موڪلڻ کان توڀان ڪئي آهي پر جيڪر پُٽن کي ڪسمتءَ سان داکلو ملي به ٿو وڃي ته کين تاليم ڏيئن ته پري پر اسان جي اولاد کان پيا ڪاڪُس صاف ڪرائين !!!! ۽ جيڪر ڪو ڪُڇي ته چون ته ڀيل پڙهي لکي ڪندو ئي ڇا.!!. اٿندي ويهندي اسان جيڙهن مسڪين ماڻهون  کي هيسايو پيو وڃي”

هن اڳتي چيو ته جيتائين جنداه آهيون تيستائين ته مسلمانن وير پائين ئي پر مُئي کان پوِءِ به ڪين بخشن. موئي بعد لاش جي سنان ڪرائڻ ته پري اڳني جي حوالي ڪرڻ تي به پابندي آهي. اسين ته پنهنجي گجاري ويندڙ مٽ مائيٽن کي مسلمانن واڱر دفنائون لاءِ جاءِ ڳولهون. ايڙها جام واڪعا ٿيا آهن جڏهن مٽيءِ ۾ دفنايل لاش کي ڪڏي فٽو ڪيو ويو آهي. 9 سالن جي نينگريءِ جي لاش تي ٽريڪٽر هلائي وئي آهي.و ئي نه پر مان هندستان لڏڻ کان اٺ ڏنهن اڳ مان پنهنجي والد جي لاش کي کڻي ڌر ڌر تي ڀِٽڪيو آهيان. نيٺ ڪنهن به ريت دفنائي ٻارهين ڪئي بنا اڳواٽ رٿان موجبُ هندستان لڏي آيس. ڳاله رڳو دليتن (سيڊُل ڪاسٽن) جي ناهي. هر هندن ڪنهن به ڪنهن رين ان حالتون کي منهن پيو ڏي.”

سک رام (نالو مٽيل) جيڪر سوءُ سيڪڙو سچ ڪين ٿو پئي  ڳالهايو پر جي اڳوپوءِ اجايو پئي ڳالهائو سو به صحصح ناهي. رنڪل ڪماريءَ جي لڙائي لڙندڙ سندس مائيٽن جي حالت سڀن ڏٺي ته ڪيئن هو هڪ هڪ ڪري نيٺ سنڌ واندائي. سنڌ مان شايع ٿيندڙ روزاني اوامي موجب رنڪل جي گھر وارن کي هيسايو پيو وڃي. رنڪل جي مائيٽن وٽ ڪم ڪندڙ ميڙوال ضائيفائون پاران چوايو ويو ته “ماٺ ڪري ماڃي کائو يا نه سري عام سوٽيون کائو.” رنڪل جا مائيٽ هيڪلا ناهي. هر مهني گھٽ ۾ گھٽ 20 کان 25 گھر سنڌ ۾ لڏن پيا. جيڪي هندو مرد ماڻهو ان جو مڪابلو ٿا ڪن تن تي خاص نشانو پيو ساڌو وڃي. سڀنن ڏٺو ته ڪيئن وزيرمل مارواڙي کي ڪتل ڪيو ويو. ٻيا لوٺمار جا واڪعا ته روج پيا ٿين. اغوا، لوٽمار، جبرن ڌيم مٽائڻ، ڀتو وسولڻ، ڀتو نه ڏيئڻ تي ڪتل ڪرڻ ته ڄڻ روج جي ڳاله ٿي پئي آهي. بلوچسٿان جي مستوگ شهر مان لڏي آيل هندستان جي ميڊيا سان ڳاله چيو ته “ سنڌ توڙي مبلچستان ۾ هندو رهن ضرور ٿا پر اتي رهڻ جيڙيو حالتو ناهن.”   

سنڌ توڙي بلوچسٿان ۾ هندو تي رهڻ سهولو ناهي. پاڪستان ۾ رهندڙ چوندا آهن ته جيڪر اوهان ڪنهن به هندوءَ کان سندس دين ڌيم بابت پڇندا ته اوهان کي جواب ملندو “آئون اڻ مسلمانن” آهيان. هو پاڻ ئي هندو تڏهن قبوليندو جڏهن اڳواٽ کيس ان لاءِ زور يا مزبور ڪين ڪندا. مونکي سنڌ ۾ رهندڙ چڱن سنڌين چيو ته سائين هندن جي سرڪاري آفيسن ۾ هڪ سون جا آنا  ڏيندڙ مرگي ڪري ليکيو ويندو آهي جنهن کي موڪعو ملندي ئي فُري سگھجي ٿو. ايڙهي ۾ حالت ۾  به سنڌ جا هندو اڳوان جيڙا آهن تيڙها ناهن. سنڌ ۾ 1947 جيڙهيون حالتون هئڻ جي باوجود شايد ئي ڪو پ پ پ جو ساٿ ڇڏڻ لاءِ تيار آهي!!!. جيڪو ڪم 1947 ۾ جناح جي مسليم ليک جي پوئيلڳن پئي ڪيو سو ڪم هاڻي پ پ  پ پئي ڪري. معملو ڀلي هندو نياڻيون جو هجي يا هندو واڻيون جي اغوا، ڪتل يا ڪنهن به لوٽمار جو. هر واڪعي ۾ ڪنهن نه ڪنهن ريت پ پ پ جا هٿ ضرور نظر ٿا اچن. هاڻي ته ڪي شري نياز ڪالاڻي موجب ڪوميپرست به ڪنهن ريت ملوس آهن!! هاڻي جڏهن سنڌ  چوڊيون مٿي تي آهن ته نه رڳو پ پ پ  پر هندن جا“ نماڻا نمائيدا” به هندن جي حقڻ جون ڳالهيون ٿا ڪن!!!

سنڌ ۾ هڪ زبددست ڪوشش رهي آهي ته هندن کي لڏڻ نه ڏجي ته لڏندڙ هندو سنڌين کي روڪيجي. هينئر ته هندن کي ويزا هئڻ جي باوجود بارڊر تي رهمان ملڪ تماشو ڪري ڏيکارو. ويزا تي ويندڙ هندن کي روڪيو. هينئر ته ويزا هوندي به ٽڪيڪان رد پيو ڪيو وڃن. سنڌ ۾ هندن ڀلي ڪو به تبڪعو چون نه هجي هو لڏپڻ هميشاه ئي گھجھايپ ۾ ئي ٿو ڪري. سنڌ جي گادي جي شهر ڪراچي مان لڏيل هڪ هندو ڊاڪٽر چيو ته آئون پنهنجي لڏڻ جي ڳاله پنهنجي مٽن مائيٽ سان به ڪين ڪئي هئي. سندس جوڻس چيو ته “مان پنهنجي پيڪن کي به ڪين ٻُڌايو ته اسين لڏي ٿا وڃئون جيئن اوسي پاسي ۾ به ڪنهن کي ان ڳاله جو ڇڊرو نه پوي”!!!

ايڙهي ڳاله ناهي ته لڏندي ئي هندن کي هندستان ۾ سک ٿا نسيب ٿين. هت ناگريڪتا جا وڏا مسئلا آهن. جيڪو ڪو 1947 کان اڳ جو ڄاول آهي ته کيس 7 سالن ۾ نه ته 12 سالن ۾ ناگريڪتا  ملي  ملي. وري اهو مُدو پورو ٿيئڻ جي باوجود به ڪڏهن ڪڏهن دير پئي ٿئي. احمد آباد ۾ ته ڪن کي 30 سالن لائين ناگريڪتا ڪين ملي آهي جيتوڻيڪ ان سبب سڀني کي هڪ جيڙهي تڪليف نه پئي ٿئي. مسئلو انهن جي لاءِ وڏو آهي جن کي نوڪري ٿي ئي ڪرڻي پوي. “پاڪستاني” لفظ ۾ ئي ڪجه ايڙهو بدنام آهي جي نه ڪو نوڪري تي رکڻ چاهي ۽ نه ڪو ڪوئي سهولائي سان جاءِ مسواڙ تي پئي ڏيئڻ ٿو چاهي. وري جيتائين هو ناگريڪ ٿين تيستائين ڪي ڌاري شهر ۾ وڃڻ لاءِ به حڪومتي موڪل ٿي پئي وٺڻي پوي. جيڪر ڪنهن ڪو مٽ مائيٽ بيمار هجي ته جيستائين موڪل ملي تيستائين ته اهو بيمار ماڻهو به موڪلاءِ ٿو وڃي. مٽي مائيٽي ۾ به جام تڪليف ٿئي. مسبت اها به آهي جي هندستان ۾ سنڌي هڪ هن ۾ وسيل ناهن. ڪو ملڪ جي هڪ ڪنڊ ۾ رهي ٿو ته ڪي وري ٻئي. وري ناگريڪتا جو مسئلو غريب هندو تبڪعي لاءِ ته ڄڻ چٽي آهي. ڀيل ، ميگھوار اڳين کي ڏکن ۾ وري ناگريڪتا نه هجڻ سبب ڪنهن به حڪومتي مدد کان به محروم رهجي وڃي!!!!.

ع1947 ۾ ۽ 1954 بعد جي  لڏپڻ ۾ هڪ وڏو فرڪ اهو آهي جي تنهن مهل لڏپڻ رڳو وڏي شهرن مان پئي ٿي. وري لڏي اچڻ بعد ناگريڪتا جا مسئلا ڪين هئا، پر ان باوجود لڏپڻ آهي جي نبرڻ جي نالو ڇو کڻي. احميدآباد ۾ ڊاڪٽر مليا ته سُٽي نوڪري ڪندڙ بينڪن جا ملاجم نوجوان. اهو ئي سنڌ ۾ ميڊيا ۾ شايع ٿيندڙ احوالن جي اڀتر نه رڳو اتر سنڌ پر سنڌ ۽ بلوچستان جي ڪونڊ ڪورچ مان هندو پيا لڏڻ. جيڪر چيو ويو ته موٺي وڃو ته پنهنجا پاسپورٽ سارڻ ۾ به دير ڪون ڪن.  !!!سنڌ موٽڻ کان جيلن ۾ بند ٿيئڻ ٿا قبولن !!!هڪڙي هندو هندستان جي ميڊيا سان ڳالهائيندي چيو ته جيڪر سردهيون ڪلاڪن لاءِ به کوليون ويون ته لکن جا  لک لڏي ايندا

 وائسڙو ڪندڙ ڳاله آهي جي ايتري پريشانيون هندي به  ڪنهن ڪدر لڏپڻ نبرڻ جو نالو نٿي کڻي!. ع1971 ۾ 90،000 هندو لڏي آيا جڏهن  هندستان جي فوج سنڌ ۾ گھري آئي هئي. لڙائي بعد هندستان حڪومت جي زبردست دٻاءُ جي باوجود هڪ به هندو موٽي ڪين ويو. هندستان جي حڪومت هندن کي سکت لفظن ۾ آگھا ڪيو ته  جيڪي موٽي نه ويندا ته کين جيلن ۾ بند ڪيو ويندو ۽ ضيوير پئي ته ڳوليون به هلايو ويندو پر ان جي باوجود هڪ به هندو موٽي ڪين ويو. تنهن مهل نه ته جنرل ضئا هو ۽ نه ئي بابري مسجد جا فساد پر ان جي باوجود هندو لڏي آيا. جوڌپور ۾ هندو سنگھ سوڍا جيڪو 1971 ۾ ئي سنڌ مان لڏي آيو هو مون سان ڳالهائندي چيو ته “ڪراچي مان کوکراپار واري سرهد هڪ ڏنهن جو پنڌُ آهي پر ان جي باوجود جيڪر سرهديون ٽن ڏنهن لاءِ به کليون ته هڪ به هندو سنڌ بلوچستان ۾ ڪون بچيندو!!!”

 ايڙهي ڳاله ناهي ته هندستان جا سنڌي اڳوان سنڌ ۾ هندن تي ٿيندڙ ظلمن کان اڻ واڪيف آهن پر مسئلو آهي آهي ته سندن پنهنجي سياست ئي ڪجه ان ريت ڪئي آهي جي پنهنجي قوم لاءِ ڪجه به ڪرڻ کان پاسرا ٿيندا آهن. ان لاءِ هر ڪنهن وٽ پنهنجو پنهنجو مِنهون آهي. ها پنهنجي سياست لاءِ کين ايڙهيون ڪا به تڪليف يا مجبوري پيش نه ايندي آهي . اجيب جيڙي ڳاله ته ها آهي جي سنڌ ۾ ۾ هندو نمائيندا ساڳي ريت جو وهنوار ٿا رکن. جڏهن سنڌي هندو نمائيندا ئي ڪجه ايئن هجن ته غريب مسڪينن جي وائي ٻڌي ڪير ؟

 ايڙهي ڳاله ناهي ته سنڌي هيڪڙي برادري آهي جنهن قوم پرڏيه ۾به  وسيل آهي. هندستان ۾ تميلن جو هڪ حصو شريلنڪا ۾ ٿو وسي، هندي ڳالهائندڙ فِجي ۽ مروشِيس ۾ ٿو رهي ۽ بنگالين جو هڪ وڏو تبڪعو بنگلاديش ۾ ٿو رهي پر ان جي باوجود سندن پرڏيه ۾ رهندڙ توڙي  هندستان ۾ وسيلن هڪ ٻئي  لاءِ اوپرا ناهن!!!!. هندستان جي سنست لوڪ سڀا توڙي راجيه سڀا ۾ پاڪستٿان ۾ هندن تي ٿيندڙ ظلمن  وروڌ ۾ ڳالهائو. اهو ئي ان مسئلي تي هندستان جا مسلمان ميمبرن تائين ڳالهائو، پنهنجا وات جيڪر ڪن ٺاڪي ويٺا ته رڳو سنڌي ميمبرءَ!!! بدقسمتي اها آهي جي نه ته آڏواڻي ڪجه ڳالهائو نه جيٺملاڻي. هي اهو ئي آڏواڻي آهي جنهن آسام جي فسادن جي 14 صوفن جو بيان پڙهو هو سنسد ۾ پر سنڌين لاءِ کائينس هڪ اکر تائين ڳالهائڻ ڪين پُڳو . اهو ئي کين سنڌ ۾ ٿيندي هندن تي ظلمن جي ڄاڻ جي باوجود لک ڪوشش جي باوجود هڪ خط لکڻ تائين ڪون پڳو (مان پاڻ ئي جام ڪوشش ڪيون ان بابت)

 پاڪستان ۾ 95 سيڪڙ هندو سنڌ توڙي بلوچستان ۾ ٿو رهي يانعي هو سنڌي هندو ئي آهي پر ان جي باوجود ايڪڙ ٻيڪڙ جلنس کان سوائي ماٺ ئي رهيا آهن ڄڻ ڪجه ٿيو ئي نه هجي. اسين اهي ئي هندستان جا سنڌي آهيون جيڪي رام مندر جي جاکڙي نسبت ان ئي لعل ڪرشن آڏواڻي جي اڳيان پُٺيان ڊڪياسين ڀلي هن ڪڏهن سنڌين جو ڪدر ڪين ڪيو . اهو ئي نه جيڪر ڪنهن کان وسريو نه هجي ته احميد آباد جي سنڌين کي ياد هوندو ڪيئن رٿ ياترا مهل سڀ سنڌي گڏ ٿيا هئا اهو سوچي جي آڏواڻي سندن لاءِ به ٻه لفظ ڪون ڳالهايا پر ان جي باوجود ڪو به سنڌ لعل ڪيشن آڏواڻي تي فڪر ڪرڻ فڪر پئي سمجھيو.  جيڪي کيس سُڃاڻن سي چون ته آڏواڻي سنڌين جي مئسلن تي ڪرڻ ته پري  کتو جواب ڏيندو هو. هاڻي گھٽ ۾ گھٽ هو ٻُڌندو ته آهي !!!!

1992 کان 2012 تائين ڪجه ڪين مٽيو آهي. تنهن مهل به هندستان جا سنڌي بابري مسجد جي فسادن مهل سنڌ ۾ هندو سنڌين تي ٿيندڙظلمن  تي ماٺ رهيا اڄ به سنڌين تي ٿيندڙ ظلمن تي ماٺ آهن. رام مندر ته اڄ تائين ڪون ٺهيو پر سنڌ توڙي بلوچستان جا سون گھرن ۾ ماتم ڇايل رهيو، سون جي ڳڻپ ۾ مندرن کي ڊاهيو ويو، ٻيو جيڪو سنڌي نياڻيون سان ٿيو سو ڌار. جيڪر ڪنهن به ڪجه ڳاليون سو اٽل بهاري واجپيئي هو جنهن کي هندستان جا سنڌ ايئن به ڪڏهن ازت ڪين ڏني آهي.!!!!

 چوندا آهن ته جيڪر ڪنهن به قوم کي ناسُ ڪرڻ هجي ته ان قوم جي اتهاس کي اڳواٽ ناسُ ڪجي. سنڌ فتح بعد عربن ايئن ئي ڪيو جيڪو رواج هندو سنڌي اڳواڻن پئي ورجايون. هنن هندستان ايندي شرت ئي ايلان ڪرڻ ۾ دير ڪين ڪئي ته هاڻي اسان کي ان ملڪ ۾ کير کنڊ ٿي وڃڻ کپي. آچاريه ڪرپلاڻي ته سري عام چوندو هو. 1947 يا 48 ۾ ڪويٽا ۾ فساد ٿيا ته هو سنڌ جي دوري ۾ اچي چيو هو ته هندو رڳو ان حالت ۾ ئي رهي سگھندا جيڪر هو اسلام قبول ڪندا. ايڙها بيان مايوس هندن ۾ کوف پيدا ڪيو. هندستان جي سنڌي اڳوانن رڳو ان لاءِ کير کنڊ جي ڳاله ڪندا هئا ته جيڪر سنڌي،  هندو سنڌي نه رهندا ته ساڻس ڪو سنڌ ۾ ڪيل غلطيون بابت پُڇيندو ئي ڪون !!!! سندن سِک جو اثر مونکي جوڌپور ۾ ٻُڌڻ لاءَ مليو جڏهن اُٿئون جي هڪ سنڌي هندو  لوهاڻي ۽ ساماجڪ اڳواڻ اهو ڇوندي ڪا به مونجھ مهسوس ڪين ڪئي ته “سائين اسين ڀيل، ميگھوار ، ڪولي يا سوڊن کي سنڌي ڪري ڪين سمجھندا آهيون ڀلي هو سنڌ جا هجن يا سنڌي ڳالهائندا هجن” اهو ان جي باوجود جي اسين سنڌ ۾ هجارن سالن کان ساڻس رهياسين. !!!!!!

اهو سڀ تڏهن ٿيندو آهي جڏهن ڪو قوم پنهنجي وراست کي وساري  پنهنجي اتهاس کان پري ٿيندو آهي. اسين جو ورتاءُ پنهنجي ئي ماڻهون ڏانهن پورو هندستان ڏسي پيو. هندستان ۾ 28 صوبا آهن پر 1600 ٻوليو. هر قوم کي صوبا ناهي پر ان جي باوجود سنڌين جي اڀتر انهن قومن جون قومييپرستي سڄاڳ آهي  ۽ شال هميشاه رهندي.

پر ان سڀن جي باوجود هڪ ڳاله نه پڪ آهي جي ڪنهن نه ڪنهن ڏنهن ، ڪنهن نه ڪنهن وقط اسين لوهاڻن کي هنڌوستان جا اڻ سنڌي هندو به سوال ضرور  ڪندا ته “ سائين جيڪر اوهان پنهنجن يا پنهنجي اتيت ءَ (ماضي)، پنهنجي سنڌين کي سنڌي ڪري ڪو ليکيو،  ته اوهان اسين سان ڪيئن ٿا ٿي سگھو؟”

ان سوال لاءِ هندستان جي هر سنڌي کي تيار رهڻو کپي !!!!!!!

  

جنجيرن ۾ فاتل سنڌ جو هندو هاري

جنجيرن ۾ فاتل سنڌ جو هندو هاري

جوڌپور، راجستان

سنڌ جي سانگھڙ ضيلي جي  جھول شهر ۾ ويهين ورهين کان هڪ وڏيري جي ڳاڊي هلائيندڙ مهيندرمل جڏهن پگھار گھري ته کيس جنجيرن سان جڪري ٻه ڏنهن تائين سانديه ڪُٽيو ويو.

مِروُن کي بنڌجڻ واريون لوهي جي جنجريس سندس ڳچيءَ ۾ سوگھي ڪري انهن جنجير سان هن جا هٿ به بنڌيا ويا هئا. ان بعد ٽن چئين ماڻهو کيس ايترو ڪُٽيو جي هوُ  نيٺ کجي ويو. ان بعد  کاينس  شهرجي هد کان ٻاهر فِٽو ڪيو ويو . مهيندر جي گھروارا جھول ٿاڻي ۾ ايف آئي آر ته درج ڪرڻ جي همٿ ميڙي پر پُليس ڪنهن کي به گريفتار ڪين ڪيو اڀتو سندن 

کي ظلم سهڻو پيو.

دهشت ۾ آيل سندس آڪهين ٿار ايڪپيس سان هندستان ۾ پناه ورتي. هينئر هو سنڌ نٿا 

موٽڻ چاهن. ان آڪهين جا 15 ڀاتي اڃا به سنڌ ۾ ڦاتل آهن. هو ويزا جي پيا واٽ ڏسن. اها واردات جو ذڪر ڪجه ڏنهن اڳ هندستان پهتل ريلورام ڪيو. جوڌپور ۾ جڏهن ريلورام اها ڳاله دينڪ ڀاڪشڪ جي صفهائي سان ڪئي ته سڀ وائيڙا ٿي پيا.

ريلورام اها تسوير پنهنجي مئل ڀيڻيوي جي پنهنجي موٻائيل فون جي مدد سان ورتي. هو ان تسوير کي ڏسندي چيو ته هي سڀ سنڌ ۾ هندن تي ٿينبدڙ روج جا ظلم آهن. ان آڪهين جام ظلم سٺا آهن. هڪ ڀيڻ وڌوا ٿي چڪي آهي، ڇه ڀاڻيجون ۽ ٻه ڀاڻيجا بيسهارا ٿي چڪا آهن. ان واڪعي کان يڪدم بعد پوري آڪين هندستان پائي لڏڻ چاهيو پر چار مهينن لاءِ ڪنهن کي به ويزا ڪين مليو. نيٺ اٺ ڀاتين کي ڌارمڪ ويزا مليو جنهن سان هو هندستان لڏي آيا. سندن چوڻ هو ته هو سنڌ ڪين موٽيندا ۽ جيڪر رهيل آهن سي به لڏڻ لاءِ ماندا  آهن.

پناهگرين کي درجو ڏي ڀارت ...هندو سنگھ سوڍا

پاڪستان وسٿاپت سنگھ جو سدر هندو سنگھ سپوڍا جيو ته پاڪستان واري پنجاب مان هينئر هندو کجي چڪا آهن. پاڪستان جي هندن جا 95 سيڪڙو هينئر سنڌ ۾ ٿا رهن ۽ انهن جا به هينئر حآل تمام خراب آهن. اسين جدا جدا سياسي پارتيون جي اي پي اي سان گڏجي هندستان جي قومي اسلمبلي ۾سنڌ جي هندن جي حمايت ۾ آواز بلند ڪرڻ جي ڪوشش پيا ڪيون. اسين هڪ دستاويز (ميمورينڊم) پڻ تيار ڪيون پيا جيئن هندستان ۾ لڏي آيلن کي ناگريڪتا ٿوڙي ٻيو سهولتيون ڏيئاري سگھئون.

پيٺ پالڻ جي لاءِ پيا سهون ظلم

سانگھ ضلعي جو پيرومل ڪسبي جو رهندڙ موهن لعل 19 اگست جو ئي ٿار  مان هندستان آيو هو. موهن ٻڌايو هو اڊائي سو ايڪڙ زمين ليج تي ورتي هئي. کيتي سان پنهنجي آڪين جو پيٽ پئي پاليو پر کيتي نسبت پاڻي ڪين ملي. هڪ اڌ ڀيڙي  سرڪاري افسر کي پيسا ڏئي پاڻي کولايو پر وڏيري پاڻي فٻائي ويو. ٽينڪر کي اچڻ ڇو ٿو ڏي. وري هن ڪُٽيو ، ٽريڪٽر برباد ڪيا ۽ فسل کي به ناس ڪئاين. ڏکي تي موهن لعل هندستان لڏي آيو.

سرهد کلي ته رستن جي واٽ لڏپڻ

هندستان لڏي آيل سُمرارام، لُڻا رام ۽ موهن رام جي مٽ مائيٽن جو چوڻ هو ته ڀاڙمير جيسلمير جي ٻئي پاسي وسيل هندن جي حالت ڏکائندڙ آهي. جيڪر حڪومت هڪ ڪلاڪ کن لاءِ به بارڊر کوليا ته هجارن جي تعداد ۾ هندو لڏي هندستان پاري پاسي ۾ هليا ايندا. پر اسين ممڪن نٿو لڳي. پاڪستان هندن جي لڏڻ کان روڪڻ شروع ڪري ڇڏيو آهي. ان جو سبب هڪ ئي آهي جي وڏيرن جي کيتن ۾ ڀيل، ميگھوار، باگي، ڪولي وغهيراه ئي ڪم پيا ڪن. لُڻا رام جي آڪين جا 30 ڀاتين ويزا لاءِ درکاست ڏني هئي پر سندن ٻن پٽن کي ويزا ڪون مليو. هنن اهو چيو ته ٿر پرڪار مان ڪجه ڏنهن ۾ 40 هندو جين ويزا تهت ۽ باڪي 19 جڻا ڌارمڪ ويزا سان ڻب جٿن ۾ هندستان آيا، انهن مان ڪو به موٽي سنڌ وڃڻ لاءِ تيار ناهي.

جنجيرن سان جڪڙيل پنهنجي ڀيڻيوي جو ڦوٽو ڏيکاريندي رينومل چيو ته خوکراپار پُڄيندي هندن جي سکت تلاشي ورتي ويندي آهي جيئن اسين ظلمن جي ڪا به تسوير پاڻ ساڻ نه کڻي اچي سگھئون. سندس چوڻ هو ته ڀيڻيوي جي اها تسوير هو آفسر کان ڪنهن ريت لڪائڻ ۾ ڪامياب ٿي ويو.

هي احوال هندستان جي جوڌپور مان شايع ٿيندڙ دينڪ ڀاشڪر ۾ هندي ٻولي ۾ شايع ٿي هئي

هن آرٽيڪل جي مول لنڪ

http://www.bhaskar.com/article/c-10-1470655-3686233.html?HF-50 

  

    

  

پاڪستان جي کلاف اُمڙو هندستان جو سنڌي سماج

پاڪستان جي کلاف اُمڙو هندستان جو سنڌي سماج

نه ته پليس کي خبر هئي ۽ نه ئي ان ايتجاجي ميڙاڙڪي جي ڪوٺ ڏيندڙن ئي ڪا  ايڏي وڏي تعداد جي اميد يا تياري هئي جي سنڌ ۾ ٿيندڙ هندن تي ظلمب جي وروڌ ۾ سنڌين جي ايرڏي وڏي تعداد ۾ گڏ ٿيندا. اهو ئي سبب هو جي جام ڌير تائين  هندستان جي مڌيه پريش جي راجڌاني ڀوپال جي نيلم پارڪ جي واٽ ڪلاڪن لائين بند رهي. عام سنڌين جو پنهنجي پاڻ گھرن مان نڪري اچڻ سبب ميڙ ۾ پهتل ماڻهون کي سنڀالڻو به مشڪل پئي لگو. هندستان ۾ رهندڙ سنڌين  جي ساماجڪ تنظيم ڀارتيه  سنڌو سڀا پاران ڪوٺايل ان ايتجاجي ميڙ جو بندوبست ڪيو ويو هو. ان ڌرني بعد مڌيه پرديش جي راجيپال (گورنر) جي نالي هڪ درخاست پڻ موڪلي وئي.

سنڌ توڙي پاڪستان ۾ هندن تي ٿيندڙ ظلمن مثلن جبرن اغوا ٿوڙي نياڻيون جو مذهب مٽائڻ  جي کلاف ڀوپال ۾ سنڌين جي ڪاوڙ صاف ڏسڻ پئي آئي. هزارن جي تعداد ۾ ماڻهون پاران لکيل بينرر هئا توڙي پاڪسٿان کلاف  نارن جي گونخ پئي ٻُڌائي ڏني. ان سڀا ۾ ڳالهائندي سڀا جو مها منتري شري ڀگوانداس سيناڻي چيو ته سنڌي قوم پناهگري ناهي، هو اکنڊ ڀارت جي سنڌ صوبي مان ايل آهن. هڪ صوبي کان ٻئي صوبي ۾ لڏڻ واري کي پناه گري ڪون ڪوٺيو ويندو آهي. هاڻوڪي پاڪستان ۾ هندن سان ظلم پيا ٿين مثلن اغوا، جبرن ڌين ڌيم مٽائڻ ، ڪتل ڪرڻ وغيراه جو شڪار پيو ٿيئڻو پوي هندن کي. اُتي سنڌن جي  جان توڙي مال تي پيا وارَ پيا ڪيا وڃن .اهو ئي سبب آهي جي هندو پنهنجي جان توڙي ڌرم کي باچائن نسبت هندستان لڏي اچڻ لاءِ مزبور پيا ٿين.  مڌيپرديش ۽ هندستان جي جدا جدا صوبن جي سنڌي ڌرمشالائن ۾ کين ڏٺو ويندو آهي. هندستان حڪومت کي کپي ته پاڪستان جي حڪومت تي ذور ڏين جيئن هو سنڌ توڙي پاڪستان ۾ رهندڙ سنڌي هندن کي تهظوج ڏي ۽ جيڪي لڏڻ پئي چاهيو تن کي نه روڪيو وڃي. ان کان سواءِ انتراشٽريه ستهيه تي به ان مسئلي کي اٿارو وڃي. چين واڱر هر رهندڙ کي  ناگريڪ ئي ناگريڪتا ڏني وڃي. صوبيائي حڪومت کي کپي ته هو به ناگريڪتا معملي ۾ ساٿ ڏي. ان ايتجاجي ميڙ ۾ شُسانت واسواڻي، وشال درياڻي، جيه ڪيرشن لعلواڻي، ڊا ڌرميندر اسراڻي 

وغيراه موجود هئا. 

اهو احوال هندستان جي هندي ميڊيا مان ورتل آهي 

     

پاڪستان ۾ هندو دهشت ۾ پيا رهن

پاڪستان ۾ هندو دهشت ۾ پيا رهن

ميرٽ (اتر پرديس هندستان) پاڪستان کان لڏ پڻ کان سپواءِ ٻئي ڪا به واٽ ناهي. هت هر هندو دهشت جي سائي هيٺ آهي. هر پل ڪنهن ڪاه جو ڊپ هوندو آهي. نه ڊنگ سان هولي مڃايون ۽ نه ئي ڊنگ سان ڏيئاري. اهو ڏک ذاهر ڪيا پاڪستان ۾ تازو لڏي آيل هڪ هندو آڪهين. اين  جو وڏو مڙس ڪيئلاش چيو ته ڄڻ ڊپ کيس گھوري رهيو هو پاڪستان ۾. پاڪستان  جي هندن کي لٽڄڻ ۽ ڪُٽجڻ جو ڊپ هميشا ئي رهندو آهي.

ڪيئلاش پنهنجي جوڻس امريتا کان سواءِ ڌيڻس انچل، ڪشِش، انوکي ۽ پٽس آديس کي به ساڻس گني آيو آهي. هو پاڪستان جي بلوچسٿان صوبي جي مصتونگ شهر جو رهواسي هو جتي کيس هڪ ڪناري جو هٽ هو، پر پاڪستان ۾ دهشد جو ماهول کيس جھنجھوڙي ڇڏيو هو . هو هت ميرٺ ۾ سندس ڀيڻيِوي راڌيشام جي گھر اچي لٿو آهي ۽ ميرٺ ۾ رهڻ جي نسبت ايل ٽي وي ( لانگ ٽرم ويزا) لاءِ به ارجي ڏني آهي. ڪيلاش جو چوڻ آهي ته پاڪستان ۾ هندو رهن ضرور ٿا پر اتي رهڻ لايڪ حالتون ناهن . ديهسد جو آلم اهو آهي جي ننڊن شهرن ۾ ته نه ئي ڏئاري ۾ هندو فٽاڪا باري ٿا سگھن ۽ نه هولي ۾ گلال لڳائي هولي ٿا کيڏي سگھن. اهو ئي نه پر هو پنهنجي ڪناري جي دڪان سانجھ جو ڇهن لڳي ئي بند ڪري گھر پُڄي سوجھو ٿيندو هو، ڇاڪاڻ ته سِڄُ لڪندي ئي لُٽجڻ جو ڊپ هو. امرتا جو چوڻ هو ته اسان جا ٻار به عام جندگي کان مهروم ئي ٿي پيا هئا.

صحيح ماهول نه ملڻ سبب ٻارن جي پروريش به نه پئي ٿي سگھي. انهن ڳڻتي سان اسين هت هندستان لڏي آياسين . ڪيئلاش جو ڇوڻ هو ته سندس ٻه ڀائر سنتوش ۽ ڪرشنا پڻ هندستان لڏي اچڻ لاءِ تيار ويٺا آهن. ڪيئلاش ۽ امريتا ٻڌايو ته سندن جنم پاڪستان ۾ ئي ٿيو ۽ پنهنجي جنم ڀومي مان ڌار ٿيئڻ ڪا سهلي ڳاله ناهي پر اتي حالت ئي ڪجه ايئن آهي جي اسين بيبس آهيون. اسان جي لڏي اچڻ جي پنج ڏنهن اڳواٽ ئي هڪ حملو ٿيو هو جن ۾ دڪان جا به نوڪر مارجي ويا.

ڪيئلاش اهو به چيو ته اتي ٻئي هندن جي به حالت  ساڳي آهي جنهن سبب جام ماڻهو لڏپڻ پيا ڪن، پر ڇاڪاڻ ته ويزا نه ملڻ سبب هو پنهنجي خووائيش پوري نٿا ڪري سگھن

ڪيئلاش جي ڀيڻوري پڻ لڏ پڻ ڪئي هئي

جنهن ريت ڪيئلاش لڏ پڻ ڪئي آهي ساڳي ريت سندس ڀيڻيوي پڻ ساڳي شهن مان لڏپڻ ڪئي هئي. راڌيشام پنهنجي جوڻس ۽ ماڻس سان هندستان جي ميرٺ شهر ۾ لڏي آيو هو . شروع شروع ۾ هو رگھوناٿ  مندر ۾ رهڻ شروع ڪيو پر نيٺ پنهنجي مسواڙ جي جاءِ ورتي. شروع شروع ۾ ايل ٽي وي ۾ ڪي سال رهيو پر پوءِ نيٺ هندستان جي ناگريڪتا ملي ويس. هينئر هو هت تمام گھڻو سکي آهي.

ڀاڻيجي جو جبرن مذهب مٽجڻ

ڪيئلاش ۽ راڌيشام جيڪي پاڪستان ۾ رهندي ڏٺا سي کائين وسري نٿا وسرن. ڪيئلاش چيو ته ست سال اڳ سندس ڀاڻيجي سنديپ جو جبرن مذهب مٽائي نڪاح ڪرايو ويو. سنديپ جي امر تنهن مهل رڳو 16 سال هئي . تنهن ڏنهن کان سنديپ اڄ تائين گھر هڪ ڀيڙو به ڪون آيو آهي. پوليس سان سندن جام ڀيڙا ڏانهن ڪئي پر هو ٻُڌڻ لاءِ به تيار نه هوندي آهي.

رپوٽ  امر اُجالا  (هندي اخبار)

.

سنڌ مان لڏي آيل هندن جا سورءَ

پر سال يعني 2011 ۾ سنڌ مان 1400 ماڻهون جو جٿو هندستان آيو جن مان 140 جو جٿو هندستان جي راجڌاني دهلي جو رک ڪيو. سندن جي چاه هئي ته هو هندستان ۾ وسن ۽ سنڌ موٽي وڃڻ لاءِ اصل ئي تيار ڪين هئا. جيئن ته 2011 تائين جٿي جا ويزا ڪون وڌايا ويندا هئا سو ڳاله ڪورٽ تائين پهتي  ، جتي ڪورٽ جي دٻاءُ سبب حڪومت نيٺ جٿي جا ويزا وڌائڻ لاءِ هڪ نوٽيويڪيشن جاري ڪيو. پيس آهي سندن بابت ڪي احوال جيڪو هندي اخبار ۾ شايع ٿيل هئا ان وقط جڏهن هو ڪيپن ۾ رهي پنهنجي لڙائي پئي لڙي.

رپورٽ :.هندي رسالو ”ويب دنيا“

سنڌ مان لڏي آيل هندن جا سورءَ

”اسان کي جبرن اسلام قبول ڪرايو ويندو آهي“

پاڪستان ۾ هندن تي ٿيندڙ سانديه کتري کي مهسوس ڪندي ويجھڙائي ۾ (نومبر ع2011) 140 ماڻهون جو هڪ جٿو هت ئي رهڻ ٿو چاهي ۽ هندستان جي راجڌاني دهلي ئي پنهنجو آشئانو ٿا بڻائڻ چاهن.

پاڪستان جي سنڌ صوبي مان هي جٿو ڌارمڪ ويزا جي معرفت هندستان گھمڻ آيو هو. سندن ويزا جي وقط نبري وڃڻ جي باوجود هو پنهنجي ملڪ پاڪستان نٿا موٽڻ چاهن. سندن مڃڻ آهي ته هينئر هنن جو مسطقبل سنڌ ۾ کتري ۾ آهي.

ان جٿي ۾ 27 هندو آڪهين آهن ۽ ان جٿي جي ويزا جي وقت نبري ٻه مهنا گُجري چڪا آهن. سندن اباڻو گھر سنڌ جي حيدرآباد شهر جي ڀرسان متياري نالي ضعلي جي ڪنهن ڳوٺ ۾ ٻُڌايو پيو وڃي. سندن چوڻ آهن ته هو هندستان ۾ پاڻ کي مهفوظ پيا محسوس ڪن.

هي جٿو اتر دهلي جي “مجنو ڪا ٽيلا”  الائيڪي ۾ سندن سنسٿا پارا جوڙايل هڪ ڪيمپ ۾ رهن ٿا. ان جٿي ۾ پوڙها، ٻار توڙي جوانن جي هندستان حڪومت لاءِ  هڪ ئي اپيل دهرائندا رهيا ته  سندن ويزا وڌائي وڃي ۽ سندن رهڻ جو بدوبست ڪيو وڃي.

سالن کان انتظار بعد نيٺ ان جٿي ۾ آيل هندن کي ويزا ملي جنهن سبب هو هندستان پهتا هئا.

هڪ اين جي او ساڻ ڳنڊيل شري گنگارام جو چوڻ هون ته هو به پرڌان منتري ۽ ڪانگريس جي سدر سونيا گانڌي کان به خط لکو آهي پر  اڃا تائين ڪو به جواب ڪين مليو آهي.

پنهنجي ڪيمپ ۾ مٽن مائيٽن سان گهريل ۽ تئي تي فُلڪا سيڪيندي 20 ورهين جي گنگا پاڪنستان ۾ پنهنجي ڪهاڻي پئي ٻُڌائندي سندس سڪون ڏسڻ جيڙهو هو . کيس ان ڳاله جي ته دلجاءِ هئي ته گھٽ ۾ گھٽ سندس اولاد ته هڪ سڪون جي حياتي ڳاريندا.

پنهنجي آڪهين لاءِ ماني پرسيندي هون چيو ته پاڪستان ۾ ڪا به ڌارمڪ آزادي ناهي. اسان کي ته  تعليم حاصل ڪرڻ جي به آزادي ناهي. اسان کي ته حميشاه ئي نشاڻو بڻايو ويندو آهي. اسين هندستان جي ويزا ملڻ جا پيا ڏنهن ڳڻئون ته ڄاڻ ويزا ملي ۽ اسين هتئون نڪري سگھئون. اسين بس هينئر هتي وسڻ پئي چاهيو.

ڊيرا بابا ڌنيداس پارا سڀن 27 آڪهين لاءِ رهڻ جو بندوبست ڪيو ويو هو.  ان ڪيمپ جا ڪي جوان ته الاڪي جي ڪن دوڪانن ۾ نوڪريون ڪرڻ به شروع ڪري ڇڏيوآهي .

پنهنجي حياتي ۾ ٿوڙي ئي ڏنهن لاءِ لعليم حاصل ڪيل يمونا جو جوڻ هو ته سندن پنهنجي گھر، ذمين ،الاڪا ۽ باڪي سڀ شئيون رڳو ان لاءِ قربان ڪيو جي هندستاني سندن مدد ڪندا. چندرما (40) يمونا جو پاڪسٿان مان لڏڻ جي ڪهاڻي ڪجه هن ريت پوري ڪئي...

اسان جي ٻارن کي اسڪول ۾ ڌار ويهارو ويندو آهي. اتي اسانجي ٻارن کي پاڻي پيئڻ  لاءِ ڪين ملي. اسين ڊپ سان نٿا رهي سگھئون. اهو ئي سبب آهي جي اسين ڌارمڪ جٿي جا ويزا هٿ ڪري هندستان آيا آهيون. سندس وڌيڪ چوڻ هو ته سندن سماج پنهنجو خرچ پاڻ ٿو ڪڏي سگھي. اسان بس ويزا جو مسئلو آهي ۽ اسان کي رهڻ جي جاءِ کپي جيئن اسان جا ٻار وري تعليم شروع ڪري سگھن.

انهن مان هڪڙي 13 سالن جي چوڪري آرتي سان به منهنجي ڳاله ٻوله ٿي جنهن جي ڳاله ٻُڌي ڪو به جزباتي ٿي پوي. هن چيو ته هوءَ ڪڏهن به اسڪول ڪين وئي پر پنهنجي ڏاڏي ڏاڏيِ وٽان ئي هندو منتر سکا هئا. جڏهن نه کيس رنڌڻي مان موڪل مليس ته پنهنجي جمار جي سنگت سان اهي ساڳيا منتر سکاري گد گد ٿئي. پنهنجي ڀاڻس جي ويٺي آرتي چيو ته کيس اهي  منتر بيهت وڻن ۽ ٻين کي به سيکارڻ ۾ چاه رکندي آهي

آرتي جي ڀاڻس پنهنجو نالو ته ڪين ڏسيو پر هن پُڇيو ته ضرور ته اسين  هندو هئڻ جي ناتي هندستان ۾  ڇون نٿا رهي سگھئون.؟ سندس چوڻ هو ته جڏهن بنگلاديشي، نيپالي ۽ تببتي ڀارت ۾ رهي ٿا سگھن ته پوءِ اسين ڇون نه ؟ حڪومت کي اسان لاءِ به ڪجه ڪرڻو کپي.  

هن چيو ته اسين اتي (سنڌ توڙي پاڪستان) ۾ ڪيئن ٿا رهي سگھئون جڏهن اسان کي جبرن اسلام قبول ڪرائڻ جي مَنَشا رکي ٿو. سنڌ جي هڪ ڳوٽ ۾ ميڪينڪ جو ڪم ڪنڌڙ ساگر پنهنجي پاڙيسي جي ڳاله بِدر ۾ چيو ته اسان وٽ ته جٿي جو ئي هڪڙو وصيلو آهي سنڌ مان نڪرڻ جو.

هن چيو ته اسان جي گھر ۾ اسان سان هاٿاپائي ڪئي ويند هئي. اسان کي فوريو ويندو هو.حالتونه ڪڏهن سڌرنديون ۽ نه ئي اسين ايڙهي ڪا اميد به ڪيون ٿا. هينئر ته اسين رڳو سانتي ۽ عمن سان پنهنجي حياتيون ڳارڻ ٿا چاهيون.ڪريڪيٽ جي راند کيڏيندڙ 12 ورهيون جي امر جو چوڻ هو ته هو وري موٽي نٿا وڃڻ چاهن. اسان کي سنڌ موٽي وڃڻ کان ڊپ آهي. آئون هت ئي رهڻ پيو چاهيان.

هن آرٽيڪل جي لنڪ : 

   http://hindi.webdunia.com/news-national/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A5%87-%E0%A4%86%E0%A4%8F-%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%81%E0%A4%93%E0%A4%82-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%A5%E0%A4%BE-1111124005_1.htm

هندستان جي سنڌين جو لڏي آيل هندن لاءِ جاکڙو

هندستان جي سنڌين جو لڏي آيل هندن لاءِ جاکڙو

سنڌي مان تپايل هندستان جي صوبي ڇتيسگڙ ايندڙ هندو توڙي سک آڪهيون هت وسڻ شروع ڪري ڇڏيو آهي. لانگ ٽرم ويزا ۽ هندستان جي ناگريڪتا حاصل ڪرڻ جي نسبت ايندڙ دڪتن کي پري ڪرڻ لاءِ ڪجه ڏنهن اڳ ساڌاڻي دربار جي سنت يوڌيشٽر لعل جي سربراهي ۾ هڪ 11 ميمبرن جي هڪ ٽولي جوڙائي وئي آهي. ان ڪميٽي جي منڳل ڏنهن واري گڏڄاڻي ۾ هڪ گھُرن جو دستاويز تيار ڪيو ويو. ان دستاويز کي ڇتيسگڙجي وڏي وزير ڊا. رمن سنگھ ۽ مرڪجي گھر وزير کي گورنر جي مارفت موڪليو ويندو.

ان ڪميٽي جو سنيوجڪ آسودرام واڌواڻي جي سربراهي هيٺ هڪ ڊرافٽنگ ڪميٽي پڻ جوڙائي وئي جنهن جي پهرين بيٺڪ ان ڪميٽي جي اڌيڪاري شري رميش ولرياڻي جي دفتر ۾ ٿي جنهن به نندلعل ساهتيا ۽ ٽيشورام وغيراه شامل هئا. لڏي آيلن  جي مسئلي تي بهس بعد هڪ دستاويز پڻ تيار ڪيو ويو جن ۾ لانگ ٽرم ويزا توڙي هندستان جي ناگريڪتا بابت ويچار ڪيو ويو. شري رميش ورلياڻي جو چوڻ هو ويزا ۽ ناگريڪتا وڏا مسئلا آهن جن سان لڏي ِآيل هندن جي جام تڪليف ٿيندي رهي آهي. 26 اگھيٽ جي ڏنهن  ٻهر ڳڏڄاڻي ڪوٺائي وئي آهي ۽ ان ڏنهن ان 11 ميمبرن جي ڪميٽي اڳيا ان مسئلي تي مان پتر يعني ڊيمانڊ چارٽر پيش ڪيو ويندو. ان ڊيمانڊ چارٽر کي وري وڏي وزير ۽ ٻين اڳيا پيش ڪيو ويندو. اهو به وچار ڪيو ويو ته هڪ ٽيم دهلي پڻ وڃي جيئن مرڪجي حڪومت جي وزيرن سان به ڳاله ٻولي ٿي سگھي.

  هندستان جي هيومن رائيٽس ڪميشن ۾ شڪايت

ڇريسگڙ سنڌي پنچايت جي اهديدار شري امر گھاونا جو چوڻ هو ته هندو نارين جي اغوا ۽ جبرر ڌرم مٽائڻ جي کلاف هندستان جي هيومن رائيٽس ٿوڙي ضائيفائون جي ڪميشن ۾ شڪايت ڪئي وئي آهي. ان کان سواءِ سنڌ ۾ هندن سان ٿيندڙ ظلمن بابت به ڪميشن جي اگھا  ڏنو ويو آهي.

 سنڌ مان لڏي آيل 45 هندن کي هندستان ۾ شرن

سنڌ مان لڏي آيل 45 هندو رايپور ۾ پليس استيشن ۾ هاجر ٿي هندستان ۾ رهڻ جي موڪل گھري جيڪا قبول ڪئي وئي

سنڌ (پاڪستان) جي هندن جي ڏکائندڙ ڪهاڻي

هي احوال اندور مان شايع ٿيندڙ هڪ هندي اخبار مان ورتل آهي

“سنڌ (پاڪستان) ۾ اسان سان غلط ورتاءُ ڪيو ويندو آهي . لوٽمار  يا هاٿاپائي ته عام ڳاله ٿي پئي آهي. اسانجون ضائيفائون بلڪل ئي مهظوج ناهن. اتي ڪدم ڪدم تي هندن کي پنهنجي حياتي سان کيڏڻو پوندو آهي . ڪو به اچي اسان کي حيسائي ويندو آهي. سڀن کان وڌيڪ کترو ته ضائيفائوم ۽ نياڻيون کي آهي. هو ته گھر مان اصل ئي ٻاهر ليئو پائي  ڪين سگھن. هندن تي ٿيندڙ ظلم جي ته انتهائي ٿي وئي آهي. هندن جو رهڻ هينئر ڏکيو ٿي پيو آهي. اسين ڌارميڪ ويزا تي ڪنهن ريت نڪري آياسين ته سرهد تي اسان کي روڪيو ويو. اسين ڪنهن نه  ڪنهن ريت هندستان پهتا آهيون”

اها داستان ٻُڌائي سنڌ مان لڏي آيل اجيت ڪمارءَ. سندس موجب ان جٿي ۾ 230 ماڻهو هئا پر ان مان گھڻن کي ئي روڪيو ويو. اسين 22 ڄڻا (17 هندو سنڌي ۽ 5 سنڌي سک) ڪنهن نه ڪنهن ريت پنجاب ٿيندي دهلي مان نزامُدن ايڪسپريس مارفت منگل ڏنهن اندور (مڌيه پرديش جو هڪ اهم شهر) پهتاسين. جٿي ۾ ٻيا ماڻهو ميڊيا سان ڳالهائڻ کان جواب ڏنو. سندن پنهنجو نالو تائين ڪين پئي ڏسيو. جيتوڻيڪ سڀن اها ڳاله مڃي ته اتي (سنڌ) هندن توڙي سکن جو رهڻ مشڪل ٿي پيو آهي. ان مسئلي بابت هندستان پاڪستان جي حڪومتن کي پنهنجي پاڻ ۾ ڳالهائڻو کپي.

اندور ريلوي اسٽيشن ۾ جٿي جو اجھيان ڀارتيه سنڌو سڀا جي مها منتري شري شنڪر لعلواڻيءَ ڪئي. سندس چوڻ هو ته پاڪستان ۾ هندن سان  اغوا، ڪتل، لوٽمار جا واڪعا جام پيا ٿين ۽ هاڻي ته دين ڌرم مٺائيڻ لاءِ به ذور پيو ڏنو وڃي. حڪومت ته هينئر عام ويزا ڏيئڻ بند ڪري ڇڏيا آهن ان سبب هندو ڌارميڪ ويزا جي معارفت ئي هندستان اچن پيا.

“اوهان ٽي وي ۾ ڏسو پيا ، اخبارن ۾ به پڙهو پيا اوهان  کان بدتر حالت ۾ سنڌ ۾ پاڪستان ۾ هو رهن پيا. اتي  اسانجي دڪانن جي لوٽپار هڪ عام ڳاله ٿي پئي آهي . اسان پنهنجي پوري ملڪيت وڪڻي اميد سان هندستان آيا آهيون جي اسان کي هندستان جي ناگريڪتا ملندي. اسين هتي ئي وسڻ ٿا چاهيون”. اها ڳاله مونکي منگل ڏنهن سنڌ مان لڏي آيل هڪڙي هندو چئي.

ڌارمڪ ويزا جي معارفت آيل هندون جي خوائيش هندتسان ۾ وسڻ جي آهي. هو موٽي ان ملڪ ۾ نٿا وڃڻ چاهن جتي کين بي اجتي ۽ بد نامي پئي رڳو هٿ اچي. دهلي مان ايندڙ ان ريل جي آجھائي ڪرڻ جي نسبت  شري شنڪر معلواڻي کان ڳڏ بي جي پي جا به جام ڪارڪن جي موجودگي اندور ريلوي اسٽيشن ۾ موجود هئي. سندن چوڻ هو ته ويجھڙائي ۾ هندن جي لاءِ حالتون تڪڙيون خراب پيو ڪيو وڃن

ڌارمڪ ويزا سان 230 ماڻهو هندستان آيا جن مان 22 اندور پهتا. سنڌ مان لڏي آيل انهن مان ٽن آڪهين ڳالهئڻ کان کتو جواب ڏنو. سندن چوڻ هو ته واگھا بارڊر تي سندن کان لکايو ويو آهي ته هو هندستان جي ميڊيا سان اصل ئي ڪين ڳالهائندا. جيڪب آباد مان ٽن واڻيون جو چوڻ هو ته هو هندستان ۾ هميشاه لاءِ وسڻ جي اميد سان آيا آهن.

اندور شهر ۾ سالن اڳ لڏي آيل ٽوڊرمل جو چوڻ هو ته مان به ساڳي ريت هندستان لڏي آيو هوس. چڱا ڀيڙا ناگريڪتا جي ارجي ڏني آهي ته اڃا تائين اسان کي ناگريڪتا ڪون ملي آهي . آئون لانگ ٽرم ويزا تي ئي ڪم هلايان. هت هندستان ۾ مان خوش آهيان پر ناگريڪتا نه ملڻ سبب تڪليف ٿيندي آهي.

ريلواي اسٽيشن ۾ شري لعلواڻي سائين چيو ته پاڪستان ۾ جام هندو ويزا جي ارجي ڏئي رکي آهي. هندن کي لڏندي ڏسي حڪومت ويزا ڏيئڻ به بند ڪري ڇڏيا آهن . اسين چاهيون ٿا ٻئي ملڪ پنهنجي ٿوڙائي واري عوام لاءِ هندستان پاڪستان جون سرحديون کولين جيئن جن کي اتي وڃڻي آهي سي اتي وڃي ۽ جيڪي هندستان اچڻ چاهن سي ڀلي اچن.

جيڪب آباد ۾ جنرل اسٽور هلائيندڙ دليپ ڪمار جو جوڻ هو ته اسين گھر ۾ سانتي سان اصل ئي  ڪين ويهي سگھئون، سانديه ئي ان جو ڊپ هوندو آهي ته متان ڪڏهن ڪو ڀتو وصولڻ يا لوٽ پاٽ نسبت سيڙجي نه اچي بيهي. اسان وٽ انجون نياڻيون توڙي ڀينرون مهظوج ناهن. اجيت ڪمار چيو ته جٿي جي ڪن ماڻهون کي اتي پاڪستانين روڪي ورتو ۽ ڪن کي هندستان اچڻ جي موڪل ملي. هت جن جا مٽ مائيٽ رهن سي ته پنهنجي پنهنجي مائيٽن وٽ ٽڪيل آهن باڪي کي مندرن توڙي ڌرمشالن ۾ ٽڪايو ويو آهي.

     

آر ايس ايس سهسنچالڪ شري موهن ڀڳوت جا ماهاراجا ڏاهرسين بابت ويچار

سنڌوپتي مهاراجا ڏاهرسين جي 1300  شهادت ڏوهاڙي جي معڪي تي اجمير ، راجسٿان ۾ ، مهاراجا ڏاهرسين جي اسمارڪ جو وموچن ڪيو ويو. 16 جون 2012 جو ڪوٺايل وڪ وشال شرڌانجلي ميڙ ۾ مکيه ڳالهائندڙ جي روپ ۾ راشٽريه شويم سنگھه جي سهسنچالڪ شري موهن ڀاڳوت آيل هئا . سندس تڪرير رڳو سنڌوپتي مهاراجا ڏاهرسين بابت ئي نه هئي ، اها سنڌ، سنڌي ٻولي ۽ سنڌين بابت پڻ هئي جيڪي هر سنڌي تائين پُڄڻي کپي. پيش ٿي ڪجي ان تڪرير جو سنڌي ۾ ترجمعو انهن سنڌين لاءِ جن کي ديوناگري اکر سمجھ ۾ نه ايندا آهن.

آر ايس ايس سهسنچالڪ شري موهن ڀڳوت جا ماهاراجا ڏاهرسين بابت ويچار

پرم شرديه، پرم وندنيه، سنت سائين، منچه تي ويٺل ڀاتريه سنڌو سڀا جا اينجوي، ناگريڪ سججن ۽ ماتائون. مهاراجا ڏاهرسين جو زمانو 1300 سال اڳوڻو زمانو هو. اڄ ڪله دنيا ۾ ايئن چڻ وارا جام ماڻهو آهن جيڪي ڇون ته ماضي کي وساري وڃو، اڳوڻيون ڳالهئون وساري ڇڏو. ڪڏهن ڪڏهن دل چوندي آهي ته کين پُڇان اوهان جو نالا ڪيترا سال اڳوڻو آهي ؟ ته ڪو چوندو 40 سال اڳوڻي ته وري ڪو چوندو 60 سال اڳوڻو ته آئون چوندوس ته اوهان کان پنهنجا نالا وسرندا ناهين ؟ ڳاله ڳاله تي اوهان پنهنجي نالي واري صحيه ڪندا آهيون. 50 سالن بعد جو اوهان کي اوهان جي نالي سان  ڪو سڏ  ڪري ته اوهان کينس سڏ تي ڌيان ڏيندا آهيون، نه ته اڻٻوُڌو ڪيو. اها ته ڳاله واجب آهي ته زماني سان گڏ هلندي ڪي ڳالهيون وسايڻيون پونديون آهن. پر ڪي ڳالهئون ايڙهيون ٿينديون آهن، جيڪي پنهنجي حياتيءَ جي هر هڪ پل ۽ گزاري وڃڻ جي پل ۾ به ياد رکڻيون پونديون آهن. ماڻهو پنهنجي موت جو پل پنهنجي سچائي جي روپ  ۾ ياد ڪندي  تري ويندو آهي .کائينس وسري ويندو آهي ۽ جڏهن مونکي پتو پيو ته ڀارتيه سنڌو سڀا جي ڪاروڪنن ان جسلي بابت چيو ته مان پنهنجي منجھيل ڪريڪرم کي پاسرو رکي هليو آيوس. سنگھ،  تاليم ورگ جي ڪنهن به ڪاريهڪرم کي مٽڻ جو حامي ناهي پر ان جي باوجود آئون منهنجي وقط مان هڪ ڏنهن گھٽائي هت هلي آيوس. ان جو سبب ڇا آهي، سبب اهو آهي ته ان پرسنگ ياد ڪرڻ جو آهي ۽ ايڙهيون ڳالهئون  کي ڪڏهن به وسايڻ نه کپي.

مهاراجا ڏاهرسين جي  شهادت ڇو ٿي ؟ ايئن ته ان وقط هندستان ۾ جدا جدا رياستون هئون. جدا جدا راجا هئا. ماهاراجا ڏاهرسين لرڻ  بجاءِ سمجھوتو ڪري پيو سگھي. ته سندس حياتي به سوگھي ٿي وڃي ها، سمر جي مڀار سان اسانجا سڀ بچاءُ ٿي ويندا آهن. پر هن ايئن ڪون ڪيو، هو لڙيو. ايئن به اتهاس ۾ مثال آهن ته ايڙهيو ساڳيا سمجھوتا ماڻهون ڪيا آهن. سڪندر سان پورس وڙهيو پر  آنڀي راجا  سمجھوتو ڪيو. اسين پورس کي ياد ڪندا آهيون پر آنڀي کي وساري ڇڏندا آهيون. ڪو آنڀي کي ياد ڪندو آهي ته اسان کي سٺو ڪين لڳي پر پورس کي ياد ڪندي اسان جو ڇاتي فڪر سان وڏي ٿي وڃي! ايئن ڇو آهي ؟ ڇاڪاڻ ته هينئر ئي سنتن ، جنهن  انسانيت جو ، جنهن ڌرم جو ذڪر ڪيو پنهنجي حياتي ۾ هلڻ چلڻ جي نيمن جي نظر سان، ان جي لاءِ ئي ڀارتورش بيٺو آهي ۽ لڙائي هندو توڙي مسلمانن جي وچ جي ڪين هئي، يا ٻن راجائون جي وچ جي به ڪون هئي. اها لڙائي زمين جي به ڪون هئي. اها لڙائي اصولن جي هئي. ڀارتورش جو مڃڻ آهي ته پوري دنيا اسانجي آهي، سڄي دنيا اسانجي آڪهن آهي “وسونڌيه ڪوٽنبڪم ” . هندستان کان ٻاهن ماڻهون اين ڪون مڃن. اڄ به دنيا کي هڪ ڪرڻ جون ڳالهيون ٿين پيون. هينئر هو ڇون ته سڄي دنيا هڪ بازار آهي. سڀني جو وهنوار بازارو هجي. ازت کي به وڻجي سگھجي. ايڙهي دنيا ٺهي پوي.!!!


 هندستان کي اهو قبول ناهي. اسين چئون سڄي دنيا هڪ آڪهن آهي . وسونڌيه ڪوٽنبڪم ان کي ئي چئيجي ٿو. جٿي آڪهين آهي اٿي ڌار ٿي ڪري به ايڪو رهي ٿو. هڪ آڪهين ۾ ست ڀائر آهن ، سڀن جو هلڻ چلڻ ڌار آهي ، سڀن جي پنهنجو پنهنجي پريوار آهي. سڀن کي پنهنجا پنهنجا ٻار ٻچا آهن. سڀن کي نهنجو پنهنجو ڌنڌو آهي پر سڀني کي خبر آهي ته هي سڀ سڀني جو آهي.  هي سڀ منهنجو آهي ۽ جيڪو پنهنجو آهي سو سڀني جو آهي. ان ۾ ڌار ۾ به ايڪو آهي . دنيا کان اهو سڀ سري  ڪونهه ڇاڪاڻ ته اهي سُتر رڳو هندستان وٽ آهن. هندستان جي سنتن اڄ تائين ان سُترن کي هٿيڪو سانڀي رکو آهي. هندستان ۾ اهو بندوبست آهي ته سچءَ کي منهن ڏئي سماج جي عام ماڻهون ۾ رهي عام ماڻهو جي حياتيءَ ۾ ان سچ جي پرمپرا سنتن جي مارفت هلي پئي اچي. هندستان جي اهو ئي ڪم آهي ، جڏهن سڄي دنيا ڀٽڪي وڃي، وسري وڃي، ته اهو ياد ڏيئارجي ته ڪيئن حياتي مان سکئون، هي هندستانين  کي ڪرڻو پوندو. ان ڀارت جي ڀارتيتا کي، هندوتوَ کي ، سناتنتا کي ختم ڪرڻ جي ڪاه هئي. نئين ڳاله کڻي ماڻهو آيا ته اسين ئي صحيح آهيون ، ٻيا سڀ غلط. سڀني کي صحيح ٿيئڻو آهي ته اسان ساڻُ اچن.اسين چئون ته ايئن نه....هر ڀاءُ پنهنجي پنهنجي واٽ تي هلي. گڏجي هلو پر ڪنهنکي ڏک نه رسايو. اهنسڪ ٺاهي رهو. ڪنهن کي تبڌيل نه ڪيو. جيڪر ايئن سٺو لڳي ته سڄي دنيا پنهنجو پاڻ ئي پاڻ جي تبڌيل ٿي وٺندي. “اسان واڱر هلو” وارو اپديش (هدايت) ڏيئڻ وارا ۽ پنهنجي ئي رڱ ۾ رڱڻ ۽ “اسان واڱي ئي هلڻو پوندو” جي ئي لڙائي هئي. ان سبب ئي مهاراجا ڏاهرسين وچار نه ڪيو ته هي منهنجي ملڪ ٿي ڪاه آهي. هن اهو وچار ڪيو هو ته هي منهنجي هلڻ چلڻ تي ڪاه آهي. هي انسانيت تي ڪاه آهي. هي سناتن ڌرم تي ڪاه آهي. اها هندوتوَ تي ڪاه آهي. هنن اهو وچار ڪيو سو  سڀ مونکي ڪو خواب ۾ ڪين اچي چئو. اهي وچار ڪو ڪتابن ۾ ڪين لکيا ويا آهن. هي وچار ڀاشڻن ۾ رڳو ناهن .ايڙها وچار مهاراجا ڏاهرسين جيڙهن مهاراجائون جي جيون توڙي حياتيون  ۾ هوندا آهن . سندن  راجه ڪرڻ جي تريڪعي ۾ ملندا آهن.


 اڄ ته سندس شهادت جو ڏوهاڙو آهي ان لاءِ سندس شهادت جو ذڪر خاص ريت پيو ٿئي ۽ ٿيئڻ به کپي پر جيڪا حياتي سندس پنهنجي ملڪ، ڌرم ۽ ثقافت  جي بچاءُ لاءِ داءُ تي لڳائي ، اها حياتي ان ديش، ڌرم ۽ سنسڪرتي (ثقافت) لاءِ مثال سابت ٿي. سندن ڪيئن راجه هلايو ؟ سندن ڌيم ڏانهن ڪيڙهو وهنوار هو ؟ پنهنجو ۽ پنهنجي عوام جو ڌيم ڪيئن بچايو ؟ عوام ۾ ۽ پنهنجي پاڻ ۾ ڌرم کي ڪيئن پکتو ڪيو ؟ ۽ ان لاءِ ان ڌرم ۾ مول ۾ جيڪي تٿَوَ آهن جن کي ڪو اشور ڪري مڃي، ڪو جڙ مڃي ، ڪو چيتن مڃي، ڪو چوي آتما، ڪو ڪجه به ڪين چوي. ڪو سُنيه ( ٻُڙي)  چوي . ان تَتَوَ کي شاڇات (سچُ سابت ڪرڻ) ڪرڻ جي مارگدرشن (سِکيا)  ۾ هي راجا هلندا هئا. ان لاءِ سندن ساڻ رشين جو ذڪر اپرهڻيه (لاظمي) روپ سان ٿو اچي. ان کي ئي اسين ڌرم راجه ڪوٺيندا آهيون. ڌرمراجه جو مطلب ڪنهن به پٿر جي لڪير تي هلڻ ناهي. ڌرم راجه مطلب اهو جيڪو ڌرم کي پنهنجي حياتي ۾ سچو سابت ڪيو ۽ جن پنهنجي حياتي سان ٻين کي سيکارو. سندن رايه کي مڃي هلڻ. ان انسانيت کي مڃي هلڻ. سڀن کي اڳتي وڌايڻ، هڪ ساڻ سڀني جي ، سڀني ساڻ هڪ جي. ان طره وڪاس ڪرڻو آهي. هي مڃي هلڻو آهي. ان ريت مهاراجا ڏاهرسين جو راجه به ڌرم راجه هو ۽ مهاراجا ڏاهر جو پنهنجي حياتي به هندو گرهست جي ريماچرن جو مثال هو. ۽ جڏهن اهو وارو آيو ته ان حياتي کي فٽو ڪرڻو آهي رڻ جي ميدان ۾ ، ان ويڀَوَ جي ان پريوار (آڪهين) جي سِک کي مـٽي ۾ گڏائي رکڻو پوندو ، تڏهن ديش سابتو ٿيندو، ته منهنجي مرڻ سان ئي عوام جيئڻ جي مثال مڃيندا . جڏهن هنن ڄاتو ان نشور سنسار ۾ ان مايا جي راند اوترو ئي نشور مڃي پنهنجي تلوار جي نوڪ تي لٽڪائي ڦٽو ڪيو. هندو ايئن جيئندو آهي، جڏهن جيئندو آهي. تڏهن جيئن جي رس وٺي ايئن جيندو آهي جي ماڻهو چون ته جئو ته ايئن جئوُ. ۽ جڏهن مايا جي ان راند جي سچ جي لاءِ داءُ فيڪڻ جو معڪو آهو ته ايئن فيڪجي جيئن جُئاري به پنهنجو داءُ فيڪر کان منجھي. هندو پنهنجي حياتي کي فيڪڻ ۾ منجھي نه . انهي هندو جيون کي اصولن کي سوگھو ڪرڻ لاءِ راجا ڏاهن شهادت ڏني. ۽ ان لاءِ ، سندس ديش توڙي ڀومي ، سنڌي پرجا ...اهي  سڀ ڪير آهن؟؟ سي سڀ هندوستان جا ئي ته آهن.




 اڄ اسين سنڌ جي ڀومي تي ناهيون. هندستان اکنڊ ناهي پر هندستان آهي. سنڌ جي ڀومي تي اڄ به هندو رهندا آهن. گھڻائي انهن جي ئي جن کي لڏي اچڻو پيو.   پر جيئن تيئن پاڻ کي بچائي جيئن سنڌي چوندا آهن ۽ جيئن هندو به چوندا آهن جيستائين هڪ به هندو اتي آهي تيستائين سنڌ ۾ پڻ هندستان زنداه آهي. ڀارت اکنڊ ناهي پر اکنڊ ڀارت آهي. اسين ڀارت کي اکنڊ بڻائينداسين. ته اکنڊ ڀارت دنيا جي ويڀوَ کي گيان جي بلندي تي چڙهي سڄي دنيا کي سک ۽ سانتي جي واٽ ڏيکارڻ ۾ قامياب ٿيندو. مان ڇاڪاڻ ته سنگ جي ڪاروڪنن مان آهيان، پوري هندو سماج کي هڪ ڪندو آهيان. ته ننڊي سنميلن ۾ آئون ڪين شريق ٿيڻ جي چاه ڪين رکان. ڪنهن جاتي يا ڪنهن خاص ٻولي ءَ جي جسلن ۾ شريق ٿيئن جي چاه ڪين رکان پر ان جي باوجود آئون هت آيو  آهيان ، اهو خاص چٽي ريت چوڻ آيو آهيان ته جيئن بنگلاديش جي هندن جي مسئلا پوري هندو سماج جا مسئلا آهن. جيئن ڪشمير جي مسئلو ، ڪشميري پنڊتن جا مسئلا پوري هندستان جا مسئلا پوري هندستان جا مسئلا آهن ، ساڳي ريت سنڌين جا مسئلا ڀلي اهي هند ۾ هجن يا سنڌ ۾ پوري هندو سماج جا مسئلا آهن. اهي هندو سماج جا مسئلا ڀارت جي ورهانڱي سبب وجود ۾ آيا. هي مسئلا هندو سماج ۽ ڀارت جا ڳنڊيل مسئلا آهن ۽ هڪ ويڀَوَ سمپرنتا کي حاصل ڪرڻ ۾ اچڻ واري مشڪليون ۾ هڪڙا مسئلا آهن. اسانجا سنڌي ڀائر جيڪر ماهاراجا ڏاهر کي ياد ڪندا آهن، پنهنجي سنڌي ٻوليءَ کي سوگھو توڙي بچائڻ جو جاکڙو ڪندا آهن، سنڌي ڀومي ۾ ٻهر وسي وڃڻ لاءِ ڪوششيون ڪندا آهن، انهن طره وسي وڃڻ جي آس رکندا آهن ته اها رڳو سنڌي ڀائورن جي ڀلاءِ جي ڳاله ناهي پر پوري هندستان جي ڀلاءِ جي ڳاله آهي. اها ڳاله سنڌين سوڌا اسين اڻ سنڌين ڀارتواسين کي به سمجھڻ کپي. ڀارت جي هر ٻولي ، ڀارتي ٻولي آهي. ڀارت جي هر ٻولي ئي منهنجي مادري ٻولي آهي، جيڪر مان ڀارت ۾ رها ٿو. سنگھ ۾ پاڻ منجھ ڳڏڄاڻيون ٿينديون آهن، سڃاتل ٿي ڪري به سويم سيوڪ ڪڏهن ڪڏهن چوندا آهن جيئن ڪي رواز آهي ته آئون فلاڻي هند جو رهاڪو آهيان ، اوهان ڪٿئون جا سائين .....وعيراه ڀارت جو ڪو به ماڻهو ڪٿي به وڃي وسي ٿو سگھي. سنڌ مان جي اجڙي ويو ته ڪٿي ويو ؟ اسين اميريڪا ته ڪين وياسين ؟ اسين ڀارت ڏانهن آياسين ڪي ٻاهر به ويا پر ان اتي لڏي وڃڻ جي باوجود سندن چاه ڀارت اچڻ جي ئي رهندي آهي ۽ گھٻو تڻو ماڻهو ته ڀارت ڏانهن ئي لڏي آيا جيڪو لازمي به هو. سڄو ڀارت اسانجو آهي !! ته ڀارت آهي ڇا ؟


 ڀارت هڪ ٻولي ناهي، ڀارت هڪ صوبو ناهي، ڀارت هڪ قوم ناهي . سڀ قوم توڙي پنٿءَ ، علاڪا ملي ڀارت ٿئي ٿو. ڀارت اهو اڀنن ريت پاڻي آهي جنهن جا ٽيپا ڌار نٿا ٿي سگھن. جيڪر ٽيپا ڌار ٿيا ته پاڻي پاڻي نه رهندو. ماڻهو ٽيپن جو پاڻي نه چوندا پر پاڻي جا ٽيپا ڪوٺيندا. ڏسڻ ۾ ته ڌار ڪين ٿين پر ڌار ٿيئن بعد پاڻي جو به وجود ئي نه رهندو آهي. ڳڏجي رهڻ سبب ئي پاڻي جو وجود آهي. دِلي کي جيڪر ڀرڻو آهي ته ان ٽيپي ٽيپي سان ئي ڀربو. ٽيپا ڳڏجي رهن تڏهن ئي پاڻي ٺهندو آهي. اوهان ٽيپي کان سواءِ پاڻي حاصل نٿا ڪري سگھو. سو پاڻي کي ناڪاري ٽيپين جو وجود سوگھو نٿو رهي سگھي. ان لاءِ ڀارت جو ڪو ٽيپو بکري وڃي، رُلي وڃي، ڌار ٿي وڃي ته ڀارت اڻپورو آهي. هڪ ٽيپو ڀارت مان گھٽجي ويندو. ڀارت ڪڏهن به پورو نه ٿي سگھندو. هڪ ٽيپو گھٽ ئي سڏائينبو ۽ ان لاءِ ڀارت جو اکنڊ ٿيئڻ ضروري آهي ۽ اهو اپرينههار ۽ انيواريه (ضروري) به آهي. جيڪر اهو نه ٿيو ته دنيا ڪين بچندي. دنيا هلي پئي آهي غلط رايه تي، سک جي ڪڏ. ۽ سک جا ايترا تجربا 2000 سالن ۾ ڪرڻ جي باوجود دنيا ۾ سک ناهي. سو دنيا ڀر جا ماڻهو ڀارتورش ڏاهن ڏسن پيا ته ڀارتورش ڪيئن پنهنجي جاءِ تي بيٺو آهي. پر ڪاڻو ٻوڙو ماڻهو ته بيهي ڪين سگھندو، ڪمزور ماڻهو ته بيهي نه سگھندو. بيمار ماڻهو ته بيهي ڪين سگھندو. ايئن به بيمار ديش، ڪمزور ديش يا ٻوڙو ڪاڻو توڙي لونڱو لنگڙو ديش ته بيهي ڪين سگھندو. ان لاءَ پنهنجي پوري انگن سان گڏ ئي ڀارت کي اٿي بيهڻو پوندو. ان نسبت اوهان جيڪي ڪوششيون ڪري رهيا آهيون سي تمام اهم آهن. آکر ڀارت جي هر ٻولي ئي ڀارت کي سگھو ۽ چاڪ سابت ڪندي. مول ايڪتا تائين پُڄائيندي. ڀارت جو هر پنٿ، ڪر پنٿ مڃيندڙ قوم، ڀارت جي هر جاتي پنهنجي پاڻي ئي اسان کي ان مقصد تائين پُڄائيندي. هر هڪ جو سوگھو ٿيئڻ ۽ سوگھو ٿيئڻ وقط پاڻ هڪ سُتر ۾ ڳنڍجي رهڻ ۽ ان جو ڌيان رکي ڀارت کي سبل ڪرڻو آهي  . اهو سڀ ئي اڳتي هلي ڀارت کي سوگھو ڪندو. هاڻي پنهنجي پنهنجي سگھ کي سڃاڻي پنهنجي تريڪعي سان ملڪ کي سوگھو ڪجي. اوهان پنهنجي مادري ٻوليءَ کي سوگھو پيا ڪيو، ائي ته ڪرڻو ئي کپي ڇاڪاڻ ته بنا ماتر ڀاشا جي ڪو به ماءُ جي پُٽ نٿو سڏائي سگھي. ڀاشا سان گڏ ئي ڀاوَ ايندو آهي.




اسين ڀلي ڪيتري به سٺي انگريزي ڇون نه ڄاڻئون پر اسان جي امنگن ۽ ڀاوَ کي پڌرو ڪرڻ لاءِ پنهنجي ئي ٻولي کپي تي. جيئن انگريزي ۾ اسان جي ڀاوَ پڌرو ڪرڻ لاءِ لفظ جي کوٽ آهي ئي. اسان جي موليه (اصولن ) ۽ جيون جي موليه لاءِ انگريزي ٻولي آئي آهي سي بلڪل ڌار آهن سي ڪي ڳالهيون ته اتي ئي ختم ٿي ٿيو وڃن. جيڪا ڳاله اسان وٽ نٿيون ٿين سو اتي ٿين پيون. ڪا ضائيفا جي اتي ويندي ته سندس سهڻايپ تي چڱيو ڳالهيون ڳالهائو وينديو مثلن اکيون ڪيترون سهڻيون اٿي، لنڱ ڪيترو ڪُئرو اٿي، وڳا ڪيترا سُهڻي اٿي. اهو سڀ کلي عام سڀن جي سامهون بيان ڪيو ويندو. ان ضائيفا جي منهن سامهون به . ان تي نه اها ضائيفا ڪاوڙبي نه ٿي ڳالهائندڙ کي ڪو حجاب ٿيندو. هاٿيون ضائيفا ڀليڪار ڏيندس ۽ ٿينڪيو به چوندي دير نه ڪندي. پر هت ڪنهن ضائيفا جي غير موجودگي ۾ به جيڪر اڙها لفظ چار مردن جي وچ ۾ به ڳالهابا ته منهن تي پادر پوندي دير ڪين لڳيندي. چار ماڻهو ۾ هت به ڪو مرد پنهنجي جوڻس کي پنهنجي اولاد جي ماءُ ڪري سڏ ڪري. رامءَ جي ماءُ ڪري سڏ ايئن ڪري ڪوٺيندو. اسين ايئن ان لاءِ چئو ڇاڪاڻ ته اسين سموري زال جات کي ماءُ جي روپ ۾ ڏسندا آهيون. اسين ضائيفائون ۾ ماءُ جو رڳپ ڏسندا آهيون. هو ضائيفائون کي ڀوگ جي هڪ شيءِ مڃيندا آهن ، جنهن سواءِ جيون جو اپيوڳ ممڪن ناهي، ايڙهو هڪ ضروري ساٿي آهي ، ٻيو ڪجه به نه .ايئن هڪ ضرور ساٿي آهي ٻيو ڪجه به نه .اسان اهو مڃيندا آهيون ضائيفا جڳت جنني ، جڳدمبا جو روپ آهي. انهن سبب ڪماري (اڻ پرڻيل ڇوڪري) پوڄا جو رواج آهي. ڪُئاري ڇوڪرين کان پيري به ڪين پوڻ ڏئون. ماڻهو هنن کي پيري پون. ايڙها رواج اسان وٽ آهن . اهي اسان جي مُليون جو وڇوٽيون آهن. جيڪر ان کي ٻولي جي نسبت رکئون ته انهن سڀن ڳالهيون جو ڪو وجود ئي انگريزي ۾ ناهي. انهي لاءِ اسان جيڙو ڀاشا کپي. اسان جي ڀاو توڙي وهنوار جو جيڪر وڪاس ڪرڻو آهي ته اهو پنهنجي ٻوليءَ ۾ ئي ممڪن آهي. اسان ڀاون کي جيڪر وڪاس ڪرڻو آهي ته اسانجي پنهنجي ٻوليءِ کي زنداه رکڻو پوندي. اوهان هت جيڪي وڏا ويٺا آهون اوهان کي ڪجه به ڇوڻ جي ضرورت ڪين ٿو سمجھان. اوهان سنڌي ٻولي سٺي ريت ڄاڻو. پر اوهان پنهنجي گھر ۾ ڌيان ڌئو. نئين ٽهي ان کي وساري پئي. وسارڻو ناهي. ايئندڙ ٽهي پنهنجي اڳوڻي جنم ڀومي کي نه وساري. پنهنجي اڳوڻي وارسن کي نه وساري. پنهنجي ٻولي ڪين وساري. ملڪ  انهن ۾ زنداه رندو آهي. ۽ سنڌي ٻولي جي ياد. سنڌي ڀاشا جو ڳيان . سنڌ جي ياد ۽ سنڌ جي تاريخ ۽  ماهاپُرُشن جو گيان ، اهو سڀ ڀارتيتا جو ئي گيان ته آهي . ڀاتيه پُروجن (وڏن) جو اتهاس ، ڀارت جي حصي جو ڳيان آهي. جيڪر ان کي وساربو ته اهو پنهنجي ڪنڌن جي وسارڻ جيڙهو ٿيندو. مان پنهنجي پيرن جي ڳڻتي ڪين ڪئي . باڪي سڀ ٺيڪ آهيان ۽ پنڌ هلي رهيو آهيان . پير سان اڀٿو سڀتو هلڻ سبب موچ اچي وئي ته هينئر هلي ڪين ٿو سگھان. ۽ منهنجو شرير کي به ويهي رهڻو پوندو. هند تي ليٽڻوپوندو. ٻه ٽي ڏنهن هلڻ جي لايڪ ڪين رهندس. جيستائين پير ٺيڪ نه پيو ٿئي. تيستائين ڇرڻ پرڻ بند رهندو. ته سڀني کي ياد رکڻو پوندو ۽ اوهان کي ته خاص ڪري اسانکي سڌي وراست ملي آهي. ان وراست کي ياد رکڻو آهي ڇا ڪاڻ ته اڄ دنيا ۾ وري ساڳي لڙائي پئي ٿئي . سڄي دنيا اهائي لڙائي لڙي پئي جنهن لاءِ سيناپتي ٻيو ڪين ملون سواءِ ڀارت جي. ڀارت کي سيناپتي بڻي بيهڻو پوندو. سڄي دنيا ۾ ڪٽرپڻ ۽ ادارتا جي لڙائي پئي هلي. ڪپٽ (تال)  ۽ سِڌي جي جنگھ پئي هلي. سڄي دنيا ۾ سڀ ملڪن جا ماڻهو لڙائي پيا ڪن پر کين رايه ڏيکارڻ وارو ، سوڀ ڏانهن گني وڃڻ وارو ڪو به ناهي . اهو ڪم ڀارت کي ڪرڻو آهي. ته ڀارتورش کي اٿي بيهڻو پوندو. ۽ ڀارتورش بنا پنهنجي ٻوليون جي ، پنهنجي صوبن جي عوام جي بنا، پنهنجي صوبن جي ڀومي کان سواءِ اٿي نٿو بيهي سگھي، ۽ ان جي لاءِ ڀارتورش اڳنڊ (يونائيٽيڊ) ناهي پر اکنڊ ڀارت آهي. اُتئون جي هندن ۾،  اسان ۾،  اهو مهفوظ آهي. ان کي ايترو بلوان بڻايڻو آهي ڀوتڪ طره سان ، ويڀو سنپرن ، شڪتي سمپرن، سمرس ٿي بيهي. اسان کي سچ جو اظهار ڪرڻو آهي. اسانکي ٻيو ڪجه به نه ڪرڻو آهي. سچ جي پُٺيان اسان کي پوري طاڪت بيهائڻي پوندي تڏهن ئي سچ جي جيت ٿيندي. سچ ڪڏهن به مريندو ناهي. سچ کي زنداه رهڻ جي سگھ رهندي آهي. سچ امر آهي ڇاڪاڻ ته سچ ايشور جو انگ آهي. سچ ئي ايشور آهي ۽ ايشور ئي سچ آهي. پر ان کي ساڪار روپ ڏيئڻ لاءِ شڪتي کپي. ۽ اها شڪتي عوام جي وهنوار ۾ هوندي آهي اهي اسين عام ماڻهو آهيون. پورو هندو سماج آهي. پنهنجي سڀ ڀاشا ڀاشي سان گڏ هندو سماج آهي . پنهنجي وراسيت کي ڌيان ۾ رکو . پنهنجي وراست کي وري زنداه ڪيو. پنهنجي ڀومي تي اٿي بيهو. اهو ٿي پوي ته سڄي دنيا کي هڪ سيناپتي ملي وڃي. سڄي دنيا جي حياتي سهڻي ٿي پوي. سڄي دنيا جو حياتي اکنڊ ٿي پوي. انسانيت هڪ ڪٽنب جي روپ ۾ آچرن ڪري پرمرماتما جي ڏانهن قدم وڌايون. اها ئي ڳاله اسان جا سنت ڪندا آهن.




اسانجي سنتن جي چاه مهدود نه رهندي آهي، ڪنهن به هڪ خاص علائيڪي جي نه هوندي آهي. ڪنهن ملڪ جي لاءِ نه هوندي آهي، هو چوندا آهن ته پوري دنيا سکي  ٿئي. “سروَ تو سکي نه سنتُ سروي سنتُ نِرامَيا سروَي ڀدراڻي پَشَچنتُ ما ڪاشچتِ دُک ڀاگ ڀويد” _ ڪنهن کي به ڏک نه ٿئي سڀني کي سٺو ئي ڏسڻ ۾ ملي. ددو؛ شانتي، انتريش سانتي، پريٿوي سانتي، سانتي به سانتي ٿي وڃي. سڄي دنيا جي سانتي جي دئايو گھُرڻ واري رشي مُني جا وارث آهيون اسين. سندن وراست کي پنهنجي حياتي ۾ ڪم آنڻو آهي ، ان وهنوار لاءِ جاکڙو ضروري  آهي. اِشور سڀنن جو امتهان وٺندو آهي. اسان جو به پيو وٺي ۽ وٺندو رهندو. امتهان ۾ سوڀرو ٿيئڻ لاءِ پيپر ۾ جواب ڪيئن لکڻا کپن، ڪيئن اسان کي امتهان ڏيئڻو کپي اهي سڀ ڳالهيون مهاراجا ڏاهرسين پنهنجي حياتي جي ضريئي ٻُڌايو. انهن کي نه وسارو. هن حياتي اسان کي سيکارو آهي ته ڀومي ۾ ڪيئن رهجي. اوهان سوچو ته ان حياتي ۾ اسان کي جيئڻو آهي ۽ جيڪر ڀومي ملي آهي عربيستان واڱر جيڪا ڪجه به نٿي ڏي ته اسان جي اڳيان ڪيڙهي  واٽ رهي ٿي ؟ اسين به ان رڻ ۾ ايندڙ ويندڙ واڻيونڪي . ڪافيلن کي شيوا ڪيون ٿا ، ننڊا ننڊا ڪم ايمانداري سان ڪيو ٿا وڌيڪ وقط سيڙائي ڪيو ٿا ڇا ڪاڻ ته اها ڪا سٿائي نوڪري ناهي. اڄ وارو ڪم وري ملڻو کپي. ۽ جيڪر اهو نٿو ٿي سگھي ته هٿ ۾ تلوار کڻي ماڻهون کي فُرڻ . اسان ڦُرئون ته وري اسان کي به ڦُرڻ وارا پيدا ٿين. ته اسان کي هميشاه تيار ٿي رهڻو پوندو. ايئن اسانجو سڀاءُ ٿيندو. اسان جو سڀاءُ ڪين ٿيو . ڇو ڪين ٿيو ؟ هماليه کان وٺي ننهن پاسي سمُنڊ تائين فيليل اسان جو ڀارت ڀومي وِوِڌا سان ڀريل آهي. سڀ ڪجه ڏيندي آهي ، سڀنن کي ڏيندي آهي ، سڀنن لاءِ اهو پورو ٿو پوي. پاڻ ۾ وڙهڻ جي ضرورت ناهي پنهنجي ميهنت ڪيو ، پنهنجي ڀومي ۾ . جام ڪمايو، جام کائو، سڀني کي ڏيندا وڃو. ٻاهرون آيل به چا ماڻهو اسان کان پڇندا ناهن ته اسانجو دين ڌرم ڪيڙهو آهي. ؟ ڇا ڪاڻ ته اسانجي جدا جدا پنٿن ۾ جيئڻ جي عادت آهي. جدا جدا ٻوليون جي ڳالهائندڙ اسين هڪ جي ڀاتي ريت        گڏ رهي سگھندا آهيون، اها اسانجي عادت آهي. اسين سڀن کي چئون “ اچو اوهان به وسو، اوهان به کائو” اسان کي سوچڻ يا منٿن ڪرڻ جي ضرورت ئي ناهي. سڄي دنيا ڪيئن هلي سگھي اها ان جي مثال اساجي حياتي ۾ آهي، اسانجي وراست ۾ آهي. ڇو ؟ ڇاڪاڻ ته اساجي ڀومي ئي ڪجه ايئن آهي. ان ماتر ڀومي کي اصل ئي نه وسارجو، ان کان سواءِ اساجو ڌرم اسانجي ثقافت به ناهي ڇاڪاڻ ته ان ڀومو اسان کي اها رايه ٿوڙي ڏس ڏنو آهي. انهي اسانکي چيو آهي ته جيڪر حياتي بنا لڙائي جي جيڪر حياتي هلي ٿي سگي ته پوءِ کتري ۾ پوڻ جي ضرورت ئي ڪيڙهي آهي ؟ ڇو پنهنجي هانءُ کي خراب پيا ڪيو غلط ويچارن سان. سچ تي هلو، پيار سان هلي، ڳڏجي هلو، اهينسا سان هلو،ايئن ڪندي ڪندي اِشور جو روپ ٺهيو. اهو ان ڀومي جو ڌين آهي جيڪا اسانجو رڳو شرير جو ڌيان ئي نٿي رکي پر اسانجو سڀاءُ، اسنجي سوچ سڀ ان ڀومي سبب ئي ته آهي. ان لاءِ اسين ان ڀومي کي ڀارت ماتا چوندا آهيون. ان ڀومي کي نه وسارجو. ان جو هڪ انگ اڄ ٻاهر آهي. پنهنجي سگھ جي ذور تي ان کي موٽائي وٺي اينداسين. جيئن موٽائي سگئون ، موٽائي گني اينداسين. پيار سان جيڪر ٿي سگھي ته پيار سان نه ته جيڪر جاکڙو ڪرڻو پيو ته جاکڙو ڪنداسين پر ان لاءِ اسين اڳواٽ تيار ته ٿِئون ؟؟؟ اسين ياد ته رکون ته ڪيڙهو اساجو هو . اسين ياد ته رکئون ته اسانجو جيڪو هو اهو اسانجو رهڻ لاءِ اساجي مهاپرُشن ڪيڙهو ڪيڙهو اتهاس رچو .ڪيڙهي ڪيڙهي شهادت ڏنيون ؟ نئين ٽهي کي اها ڄاڻ ساڊهي  رکڻ جي ضرورت آهي. ڇاڪاڻ ته اهو جاکڙو ڪو هڪ ٻن سالن جو ناهي. هي حزارن سالن کان پيو هلندو اچي ۽ مونهنجي ليکي، مان غلط به ٿو ٿي سگھان ته اڃا 50 ٿوڙي 60 سالن تائين هلندو. جيڪر ان جاکڙي سان سوڀ حاصل ڪرڻو آهي ته ايندڙ ٻه ٽي ٽهيون کي جاکڙو ڪرڻو پوندو. پنهنجي حياتي سڙي ته ڀلي سڙي. ڀارت ورش کي ٻيو ڪو به خترو ناهي. باڪي خترا اسان جي اڳيان حزارن سالن کان نچِن پيا. اسين پنهنجي تاريخ ۾ ۽ پنهنجي حال ۾ ڏه ڏه ڀيڙا کين  پِڇاڙو آهي . هو اسانکي ختم ڪين ڪري سگھيا آهيون پر جنهن سبب هو حزارن سالن بعد به اسانجي اڳيان نچن پيا ته يقينن اها اسانجي ڪمزوري آهي. ان ڪمزوري کي پري ڪرڻي آهي. اسان جي پنهنجي کوٽ کي پري ڪرڻو آهي. ۽ اسين ان کوٽ کي تڏهن پري ڪري سگھنداسين جڏهن اسان کي پنهن ماضي ۾ وڏن جي جاکڙي جي ڄاڻ هوندي. پنهنجي وڏن بابت ڄاڻ هندي. راجا جنمجيه جي سرپ (نانگ) يڳه ۾ هنسا پئي ٿئي. ان هنسا کي روڪڻ جي نسبت رشي آيا . سندن ان کي بند ڪرايو ۽ راجا جنمديه وٽ ڪٿا ڪرائي. ان ڪٿا ۾ ڇا چيو ويو ؟ راجا جنمديه جا وڏا ڪورَو توڙي پانڊوَ جي ڪٿا ٻُڌائي وئي . ڌرم جي هلڻ کي ڪيئن صحيح رکجي ، ۽ ان جي باوجود اهنسا پريم کي ڪيئن مڃينجي ، ان ۾ رڪاُٽيون ڪيئن نه اچڻ ڏينجي. راجا رامچندر جي بنواس جي ڏنهن جون رشين جو ڪهاڻيون ٻڌايو رگھووَنش جي اهميت ٻڌائي. هنومان جي جي سگھ جاگريت ڪرڻ لاءِ ، هنومان جي کي جامونت جي  جي ڪٿا ٻُڌائي . ان جو ئي اڳوڻو گيان ڏنو. اسان کي به پنهنجي تاريخ ياد رکڻي پوندي.




 اسانکي کي به پنهنجي مهاپُرُشن جو گيان حاصل ڪرڻو پوندو. سندن حياتي کي ياد ڪري پنهنجي حياتي ۾ ساڳي ڪار ڪرڻي آهي.نئين ٽهي ۾ اهو ساڳيو گيان ونڊايڻو آهي. ان سوچ کي ۽ ان جاکڙي کي اڳتي وڌائيندي وڌائيندي دنيا جي سانتي جي لاءِ. اڄ اسان جا ويري تي جيڪي شڪتيو بيٽيو آهن انهن جي به ڀلاءِ جي لاءِ انهن شڪتيون کي ياد رکڻو آهي. انهي جي نسبت اوهان جو هي پرياس (ڪوشش) ان وڏي پرياس جو حصو آهي . ۽ ان لاءِ آئون ڀارتيه سنڌو سڀا جي هڪ ٻه ڀيڙا ڇوڻ تي پنهنجو ڪاريڪرم گھٽ ڪري هت آيو آهيان . هت اچڻ بعد جڏهن آئون ڏٺو ته سڀ سنت آشرواد ڏيئڻ لاءِ موجود آهن ته مونکي لڳو ته جيڪر آئون به به اچا ها ته هلي ها. ڇاڪاڻ ته جيڪو مونکي ڇوڻو هو سو هنن هت اچي سان پنهنجي پاڻ ئي  چئي ڏنو آهي سندن سنديش (هدايتون) جو جپ ڪيو. پنهنجي ماضي کي اڄاڳر ڪيو. پنهنجي وهنوار کي ان سوچ سان اڳتي وڌايو ۽ پنهنجي نئين ٽهي ڪي ان سنسڪارن ۾ پالي وڏو ڪيو. پنهنجي ديس، دنيا ۽ پنهنجي پاڻ کي ان اصلن تي اڳتي وڌايو. اسان کي اهو سڀ وسارڻو ناهي ان لاءِ اسين اڄ مهاراجا ڏاهرسين سمارڪ تي اڄ اسان مڙيا آهيو. اسان کي ياد رکڻو آهي، ياد ڪرائڻ جو ڪم اسمارڪ جو آهي  جيڪو تمام بيهترين نموني ٺهل آهي . سڄو اتهاس هت آهي. هڪ ڀيڙي ڪو ڏسي ته تروتاجا ٿي پوي. پر ان تاريخ کي پنهنجي هانءُ ۾ سانڊي رکڻ ۽ ان تاريخي مهاپُرُشن واڱر پنهنجي حياتي کي اڳتي وڌائڻ اسان جي هٿن ۾ اهي. اڙهيون روايون اسين پنهنجي نئين ٽهي کي وراست ۾ ڏئون ان سوچ سان اسين هٿئون موٽئون.                

  

هند ۾ سنڌي ٻوليءَ جو ڏوهاڙو

اسين هندستان جا سنڌي ڏهين اپريل سنڌي ٻولي توڙي سنڌيت جو ڏوهاڙو ڪري مڃائون. سنڌي ٻولي ڏوهاڙو ان لاءِ جي اڄ جي ڏنهن 1967 ۾ نيٺ هندستان ڪي مرڪجي حڪومت سنڌي ٻوليءَ کي هندستان جي سنويڌان جي اٺين سيڊول ۾ جاءِ ڏني، ۽ سنڌيت ڏنهن ان لاءِ جي هندستان ۾ رهندڙ اها ٻولي ئي آهي جنهن جي ذور تي اسين کي هڪ ريت ٻهر جنم ڏنو. ٻوليءَ جي نسبت ٻهر ڄڻن جي ڳاله ان لاءِ ٿي اچي ڇا  ڪاڻ ته ورهانڱي بعد هند توڙي سنڌ جا سنڌي پنهنجي پنهنجي ڌار  راه ڏنهن وڌياسين. سنڌ جا هندو ڌارين ۾ اچي وسيا ته سنڌ جا سنڌين ۾ ڌاريا اچي وسيا. اسان تي وڏي ۾ وڏو وار ٻوليءَ جي نسبت ٿيو ۽ اٿئون ئي شروع ٿيو ٻوليءَ جو پنرجنم . هند ۾ سنڌي وهن سالن جي جاکڙي بعد نيٺ ڪاميابي ماڻي ته سنڌ ۾ جوتوڻيڪ دفتري ٻوليءَ جي ڏس ۾ ڪاميابي ته ملي ته سنڌي اهو فيسئلو ڪڏهن عمل ۾ ڪون آڻي سگھيا.

هندستان ۾ جيتوڻيڪ سنڌي کي طمليم ڪيو ويو پر اهو سفر به ايترو سهُلو ڪون هو. وارهاڱي بعد نهرو سنڌي ٻوليءَ کي طسليم ڪرڻ جي گھُر کي سري کان  ناڪاري ڇڏيو هو . سندس ليکي سنڌي ٻولي ڳالهائندڙن جي تعداد تمام ٿوڙي آهي سو جيڪر سنڌي کي طسليم ڪيو ويو ته سنڌي واڱر (ڳالهائندڙ  جي  تعداد جي مدينظر) هر ٻوليءَ کي طسليم ڪرڻو پوندو. دراصل نهرو ان ڳاله کي نظرانداز ڪيو ته ٻوليون جو ميار رڳو ڳالهائندڙ جي ڳڻپ تي ئي رڳو دارومدار نٿو رکي . سنڌي ڀلي ڳڻپ ۾ ٿوڙا هئا پر ٻولي جي ميار جي  نظر سان سنڌي جو هندستان جي ڪنهن به وڏي ٻوليءَ کان گھٽ نه آهي

نهرو جي غلط هو ان جو وڏي ۾ وڏو مثال ڪاشميري ٻولي ءَ ڏنو جيڪا چوڻ لاءِ ته جمعو ڪاشمير جي مول ٻولي آهي پر صوبي جي  دفتري ٻولي اردو آهي. وائيڙو ڪندڙ ته اها ڳاله آهي جي اها ٻولي جمعو ڪاشمير جي صوبي ۾ ڪنهن جي به مادري ٻولي ناهي. ڪاشميري ٻولي لاءِ اهو چيو ويندو آهي ته اها ٻولي تعليم جي لايڪ ناهي مطلب ان جو ميار اردو جيڙهو ناهي. اجيب جيڙهي ڳاله اها آهي جي ڪشميري ٻوليءَ کي 1947 ۾ ئي طسليم  ڪيو ويو جڏهن ته سنڌي کي 20 سالن تائين جاکڙو ڪرڻو پيو.

جڏهن سنڌي ٻوليءِ جي نسبت جاکڙو ڪرڻ شروع ڪيو تنهن مهل سنڌ جو ڪانگريسي اڳواڻ سري جيرامداس دولترام جو چوڻ هو ته ٻوليءَ جي سڌي سهين واٽ انسانن سان ٿيندي آهي  نه نڪي ڪنهن الائيڪي سان ، اسين سنڌي چو ته هندستان جي ڪنڊڪُرچ ۾ ٽريل پکريل آهيون سو سنڌي ٻوليءَ کي طسليم ڪيو وڃي ڇا ڪاڻ ته سنڌي ٻولي لڏي آيل سنڌين جي ٻولي آهي. اڄ سنڌ کان ٻاهر رهندڙن سنڌين لاءِ اهو تمام ضروري آهي ته اسين جيرام داس دولترام جي چول ڳاله کي سمجھئون. هڪ لڱي ڏسجي ته اڄ دنيا ۾ ايڙهيون جام ٻُليون آهن جيڪي پنهنجي الاڪي کان ٻاهر پنپن ٿيون مثال جي طور  ڏکڻ اميريڪا ۾ اسپينيش، ايلجيريئا ۾ فرانسسي يا وري هندستان ۾ انگريزي. وڏي ڳاله ته اها آهي جي اهي ٻوليون اڄ به پنهنجي پوري زور تي آهي جڏهن ته ان ٻوليون کي فهلائڻ وارا ڏڪاڪن اڳ لڏي پنهنجي پنهنجي ملڪن ڏانهن هليا ويا.

ورهاڱي بعد چيو ويندو آهي ته سنڌي ٻوليءَ جي طسليم جو جاکڙو “سنسار سماچار” نالي جي اخبار پارا شروع ٿيو جنهنجو جو سمپادڪ شري ٺاڪرداس اڳناڻي هئا. جيڪو سلسلو شري ٺاڪرداس جي سنسار سماچار پارا شروع ٿيو سو نيٺ ٻوليءَ جي طسليم سان وڄي نبرو جڏهن سنڌي ٻولي 10 اپريس 1967 ۾ هندستان جي سنوڌان ۾ پنهنجي هاڻوڪي جاءِ والاري. اهي لڙائي ڀلي هيئر عام لڙائي لڳي پر ان لڙائي ، ان جاکڙي جي اهميت ان لاءَ جام وڌيڪ آهي ڇا ڪاڻ ته ان وقط نه رڳو سنڌين کي هندستان ۾ ڪو خصوسي الاڪو نه هو پر اسانجي وڏي تعداد ڪيپن مان هڪ هڪ ويلي لاءِ ڳڻتيون ڪندي هئي.

سنڌي ٻوليءَ جي طسلم  ٿيئڻ جي خوشي لپيءَ جي ڳوڙءَ ناس ڪئي. اهو لپيءَ جو مسئلو ئي آهي جيڪو اڄ به هندستان ۾ ٻوليءَ جي واڌاري جي نسبت روڙو بڻيو پيو آهي. ورهاڱي بعد جڏهن لپيءَ جو مسئلو اٿيو ته اهو چئي ان مسئلي کان منهن موڙيو ويو ته جيئن سنڌ ۾ حالتيون عمن واريون ٿينديون سنڌ موٽي وڃبو. ڪجه سالن ۾ ان ناري کي ڪجه  فيرائي چيو ويو ته سائين اسين ڀلي هند ۾ ٿا رهئون پر سنڌ وارن سان اسان کي واٽ رکڻي آهي جنهن ۾ ان لپيءَ جو وڏو ڪردار رهندو. اهو ترڪُ يا سوچ به غلط سابت ٿي ڇو ته سنڌي سرهد جي ٻنهن پاسي سنڌي  اها ڪون رهي آهي جيڪا  ورهاڱي کان اڳ هئي. اڄ جي سنڌي ۾ جام فيرو آهي جيڪو ڪنهن ڪدر هندي اردو جي ڀيٽ کان به گھٽ ناهي. اڄ سنڌ ۾ سنڌي جي اها حالت آهي جي هندستان جي سنڌين کي سنڌ واري سنڌي سمجھڻ لاءِ هڪ اردو لغت جي سکت ضرورت پئي ٿي.اڄ جي سنڌي اردو جي رڱ سان رڱيل آهي.

ٻئي پاسي ديوناگري وارن به ڪي گھٽ ويل ڪون ڪيا. ديوناگري لپيءَ کي هندوتَوَ ساڻ ڳنڍي ايڙهو ته منهن ڪارو ڪيو وري اها ٻولي ورهاڱي کان اڳ واري موز ڪون ماڻي سگھي. ان ڳاله ۾ ڪو به شڪ ناهي ته جيڪر لپيءَ جي نسبت ڪنهن ڪدر سنجيدگي سنڌي ڏيکارن ها ته سايد هالت ايتري خراب ڪون ٿئي ها. 1967 ۾ جڏهن  سنڌي هندستان جي  سنويڌان ۾ پنهنجي جاءِ والاري تنهن مهل حڪومت پنهنجي بيهترين سمجھ ڏيکاريندي ان لپيءَ بابت فيسلو سنڌين تي ڇڏو. حڪومت جو نظريئو بلڪل صاف هو ته ٻولي سنڌين جي آهي سو سنڌين کي ئي ان ۾ آخري فيسلو وٺڻ جو حق آهي. حڪومت اهي غلتيون نه پئي ڪئي جيڪا انگريزن سنڌ ۾ ڪئي هئي. ورهاڱو هڪ بيهترين موڪعو ڏنو هو لپي جي مسئلي جي نبري جي نسبت. اسين جيڪر تنهن مهل واڻيڪي کي به مول سنڌي لپي طسمليم ڪيون ها ته به سايد هندستان ۾ سنڌي ٻوليءَ جي حالت ڪنهن ڪدر سٺي هجي ها. گھٽ ۾ گھٽ رومن رومن وارا رڳڙا ڪون اچن هان جيڪي اسين هينئر ڏسئون پيا.

جيڪر پڇاڙيءَ جي 40 سالن ڏانهن ڌيان ڏجي (جان کان هندستان ۾ سنڌي ٻولي طسليم ٿي آهي) ته لپيءَ جو مسئلو هاٿئون وڌيو آهي ڇاڪاڻ ته هينئر ان فهرست ۾ ٽهن لپي رومن اچي سيڙجي بيٺي آهي. رومن لاءَ اهو ٿو چوڻ ۾ اچي ٿو  ته سنڌي سٺ ملڪن ۾ ٿا رهن، جن کي نه ته ديوناگري ۽ نه ئي وري عربي پئي اچي سو رومن اپڃائڻي کپي هاڻي سوال اهو آهي ته جڏهن گجراتي يا پنجابي (سک) جيڪي سنڌين واڱر دنيا جي ڪنڊ ڪُڙچ ۾ رهن ٿا سي جيڪر پنهنجي ٻولي پرڏيه ۾ لکي پڙهي سگھن ٿا ته اسين ڇو نه ؟؟ اهو ڇو آهي ته سنڌين جي پيٽ ۾ سور ٿو پوي؟؟. وري وائيڙو ڪندڙ اها ڳاله آهي جي ان جو پرچار به هندستان ۾ جام پيو ڪيو وڃي جٿي هر ڪنهن سنڌي کي ديوناگري اچي ٿي!!!!

لپيءَ جي نسبت مسئلو آهي جي اسين هندو سنڌين سڀ ڪجه ڄاڻيندي به ڪڏهن ٻوليءَ جي جڙن کي احميت ڪون ڏني. ورهاڱي بعد به واڻيڪي اسين سنڌين کي اوتري نڄ يا سيڪولر ڪو لڳي جيتري عربي لپي جڏهن ته اها لپي مسلمانن کي به ايندي هئي. جيڪر صحيح وقط تي صحيح فيسئلا ورتا وڃن ها ته سايد سنڌي به هڪ پکتي ٻولي ٿي پوي ها جيئن گجراتي يا پنجابي آهي هندستان ۾. لپي ته هندستان  گجراتي ۽ مراٺي به پئي مٺيون آهن پر جڏهن ته هو ان سان اهي ٻوليون اڳتي وڌنديون ويو، پر  سنڌي پوئيتي ٿيندي وئي. اها ڳاله ته هندستان جا عربي لپيءَ جا حمايتي به مڃندا آهن ته سنڌي جو هڪ اٽوٽ رستو رهيو آهي سنسڪرت سان پر جڏهن لپي جي ڳاله ايندي آهي هو پڇاڙيءَ جي ستر سالن کان اها طوطي واڱر سٽ دهرائيندا آهن ته سائين اسان کي سنڌ سان واٽ رکڻي آهي جڏهن ته سنڌ مان هندون جي لڏپڻ 1947 کان ڪڏهن بند ئي ڪون ٿي آهي. چيو ويندو آهي ته 1950 ۾ 13 سيڪڙو هندو سنڌ ۾ رهندا هئا پر هينئر مس جيڙها 1 يا 2 سيڪڙو. جيتوڻيڪ سنڌين ۾ (هند توڙي سنڌ) ۾ ٻوليءَ جي نسبت ڏي وٽ کان انڪار نٿو ڪري سگھجي پر جيڪر هندن کي ئي لپي جي نسبت سمجوتا ڪرڻ لاءِ  مجبور ڪيو ويندو ته ان سان هند ۾ سنڌي ٻولي کي نڪصان پُجيندو جيئن پڇاڙي ءَ جي 40 سالن ۾ پيو آهي.  ٻوليو ليکڪن جي زور تي نه پر عوام جي زور تي پکتيون ٿينديون آهن. جيڪر ايئن ٿئي ها ته سنسڪرت به سندس ليکڪن سبب هڪ وڏي ٻولي سابت ٿئي ها. اها مرل ٻولي ڪون ليکي وڃي ها.

هڪ لڱي ڏسجي ته انگريزي هر ڀارتيه ٻوليءَ جي چيله ڀڃي آهي. هندستان ۾ ايڙهي ڪا به ٻولي ناهي جنهن کي انگريزي نڪسان ڪون رسايو آهي. ٻيو ته ٺهيو پر  هندي جيڪا هن ملڪ جي اڌ آبادي ۽ دنيا جي ٻئي نمبر جي ٻولي ڳڻي ويندي آهي سان به ان انگريزي جي دٻائو کي پل پل مهسوس ڪندي آهي. مطلب صاف آهي ته سنڌي کي به ٻئي هندستني ٻولي واڱر ئي جاکڙو ڪرڻو آهي. جيڪي سنڌي هندستان ۾ صوبي جو نه هجڻ سبب ٻوليءَ کان پاسيرو ٿيئڻ جا سبب ٻڌائيندا آهن تن کي اها ڳاله بلڪل نه وسارڻ کپي ته هندستان ۾ صوبا مس جيڙها 25 آهن جڏهن ته ٻوليون سَوَن ۾آهن سو جيڪر صوبن کان سواءِ اڻ سنڌي ٻوليون پنهنجو وجود سوگھو ڪري ٿيو سگھن ته پوءِ سنڌي ڇو نه ؟؟

ٻوليءَ جو طسليم هڪ  پڙاءُ هو سنڌي ٻوليءَ جي جاکڙي جي نسبت. پر ان سان اهو بلڪل نه سمگھڻو کپي ته سنڌي هينئر پنهنجي مڪام تي پڳي آهي. سنڌين کي ياد هوندو ته جڏهن ميٿَلي (يو پي ۽ بهار جي ٻولي) جڏهن پنهنجي لڙائي شروع ڪئي ته انهن جي ڪن حمايتن سنڌي ٻوليءَ  تي وار ڪيا بلڪل انهن ريت جنهن ريت هندستان جي قومي تراڻي مان سنڌ لفظ ٻاهر ڪڏهن مهل وار ٿيا هئا. هي اهي ساڳيا هئا جن چيو ته سائين سنڌي ته پاڻ ۾ به سنڌي ڪون ڳالهيائن ته ٻولي ٻولي جي قومي ٻوليءَ جو درجو ڇو. اهي سڀ وار تيستائين ٿيندا رهدا جيستائين اسين سنڌي ٻوليءَ جو مانُ نه ڪنداسين.

ان ڳاله ۾ ڪو به شڪ ناهي ته هندستان ۾ سنڌين کي پنهنجي ملڪ جيڙهو مانُ مليو آهي ، اهو ئي سبب آهي ته اسين نئين ٽهي کي ڪڏهن به سنڌ جو وڇوڙو ياد نه ايندو آهي، ها صوبي هجي ها ته يقينن خوشي ٿئي ها. هندستان جي مهانتا رڳو ان ۾ ناهي جي سنڌ جي هندو برادري کي ڏکي وقط ۾ آسيرو ڏنو پر لاءِ جي  سنڌي جيڪا هندستان جي مول آبادي جا مس جيڙها 0.25 سيڪڙون آهن مطلب هڪ سيڪڙي جو چوٿو حصو تن جي ٻوليءَ کي به قومي ٻولي ڪرار ڏني. سايد ئي ڪو ملڪ هوندو جنهن پنهنجي ٿوڙائي واري قوم جي ٻولي کي ارترو مانُ ڏنو هوندو. اسان جا ڪي ليکڪ برادري ڀلي هائي سنڌ  گھوڙا هائي سنڌ  گھوڙا سنڌ ڪن پر ان ۾ ڪو به شڪ ناهي ته هت سنڌين کي مسئلن هجڻ جي باوجود سنڌ ۾ رهندڙ سنڌي هندو برادي کان جام گھڻو سک آهي.

هندستان جي سنڌين کي ڪو به صوبو ناهي پر ملڪ آهي. اها ڳاله ته نهرو به ڇوندو هو ته “سنڌين کي سڄو هندستان آهي، جتي وڻن اتي وسن” جيڪر اسين ڪچڇ ۽ جيسلمير ۾ وسيون ها ته سايد اتي سنڌي ٻولي به دفتري ٻولي هجي ها. پر اسين سنڌي ايئن ڪون ڪيوسين. سايد هندستان ۾ تڪڙ ۾ وسڻ جي چاه اسان کي ايئن ڪرڻ ڪون ڏنو. پر ان سڀني جي باوجود سنڌي کي اها ڳاله بلڪل نه وسارڻ کپي ته اسان جو وجود ٻولي سبب آهي ۽ جيڪر اسانجي ٻولي محفوظ رهي تڏهن ئي اسين محفوظ رهنداسين.

اڄ اهو تمام ضروري آهي ته اسين سنڌي اڄ جي ڏنهن  ان سنڌين توڙي اڻ سنڌين جا ٿوڙا مڃئون جن جي جاکڙي سبب اڄ هندستان ۾ سنڌي ٻولي هڪ قومي ٻوليءَ جي جاءِ ٿي والاري. اسان کي ان هندي ليکڪ جا به ٿوڙا مڃڻ کپن جن جي همايت سبب اڄ هندستان ۾ سنڌي ٻولي کي اهو درجو حاصل آهي جيڪو سنڌ ۾ به سنڌي ٻولي کي ناهي.

اچو ته سنڌي ٻوليءَ جي ان عاشڪن کي ياد ڪئون جن جي سبب 10 اپريل 1967 جو ڏنهن ياد ڪيو ويندو آهي.